„Það sem mér finnst leiðinlegast við kosningabaráttu er loforðaflaumurinn. Það ætla allir að bæta þetta, tryggja hitt og byggja upp hraðar. Í kosningabaráttu eru engin takmörk fyrir því hvaða nauðsynlegu framkvæmdir sé hægt að ráðast í strax. Skítt með reksturinn og raunveruleikann. Það er kosningabarátta og þá er best að búa í skýjaborgum en ekki raunheimum.“
Þetta er tilvitnun í grein, sem María Rut Kristinsdóttir skeleggur þingmaður Norðvestur kjördæmis skrifaði í Morgunblaðið á dögunum.
Sannleikurinn
Greinin fjallar um loforðaverðbólgu stjórnmálanna og þann mikla skaða sem hún veldur. Hún er í raun engu hættu minni en dýrtíðarverðbólgan.
Alvarlegasta meinsemd loforðaverðbólgunnar endurspeglast í glötuðu trausti á milli stjórnmálamanna og kjósenda. Klípan felst svo í því að traustið er undirstaða lýðræðisins.
Í þá gömlu góðu daga var dýrtíðinni líkt við púka, sem tútnaði út á fjósbita, og verkefni ríkisstjórna var að kveða niður verðbólgudrauginn með meðulum af ýmsu tagi.
Á hinn bóginn vinnur bara eitt vopn á loforðaverðbólgunni: Sannleikurinn.
Allt fer í forgangsröðun
Það þarf kjark til þess að rísa upp í hópi frambjóðenda allra flokka og segja satt um svigrúmið á hverjum tíma og hverju á að raða í forgangsröð.
Þegar frambjóðendur eru krafðir svara um fjármögnun er hefðbundna svarið: Forgangsröðun. Það svar getur verið gott og gilt. En þegar öllum loforðum er svarað á þennan veg er augljóst að dæmið gengur ekki upp.
Það er með þessum saklausa hætti, sem loforðaverðbólgan verður til og tútnar út eins og púki á fjósbita. Og fjölmiðlar veiti orðið lítið aðhald.
Vitaskuld eru ekki allir undir sömu sök seldir í þessu efni. En í einhverjum mæli má finna loforðaverðbólgu í flestum flokkum.
Fjáröflun fellur niður án áhrifa á framkvæmdir
Nýjasta dæmið um loforðaverðbólgu og reyndar það umfangsmesta, sem ég man eftir, eru loforð Miðflokksins og Sjálfstæðisflokksins um breytingar á samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins, sem Sjálfstæðisflokkurinn átti stærstan hlut í af hálfu ríkisins og sveitarfélaganna.
Að sönnu er engin loforðaverðbólga fólgin í því að hætta við borgarlínuna. Og ekki heldur í hinu að lofa kjósendum að heildarendurskoðun frá grunni eða uppsögn tefji ekki framkvæmdir. Það er bara óframkvæmanlegt í ljósi þess að síðasta endurskoðun, sem bara tók til kostnaðaráætlunar, tafði framkvæmdir í tvö ár.
Hitt er loforðaverðbólga, sem sprengir öll viðmið, að hverfa frá stuðningi við sérstaka fjáröflun, sem fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins skrifaði inn í sáttmálann á sínum tíma, og standa á undir helmingi framkvæmdakostnaðar, án þess að skera framkvæmdir niður að sama skapi.
Hver situr uppi með Svarta Pétur?
Kjósendur keyptu samt þessa loforðaóðaverðbólgu og gáfu þessum tveimur flokkum meirihluta í borgarstjórn til að framkvæma hana.
Oddviti Sjálfstæðisflokksins vissi að öllum líkindum að það er ekki hægt. Trúlega skýrir það ótrúlegan seinagang við að ákveða við hverja ætti að hefja formlegar viðræður. Oddviti Sjálfstæðisflokksins virðist fyrst og fremst leita leiða til að pakka stóra loforðinu inn í silkiumbúðir í málefnasamningi þannig að fleiri sitji uppi með Svarta Pétur.
Fjármálaráðherrann, sem borgar brúsann, er fórnarlambið.
Nýr meirihluti Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Framsóknar með aukaaðild Miðflokks virðist einmitt hafa komist að þessari niðurstöðu.
Það er eins og nýir borgarfulltrúar hafi ekki dregið mikinn lærdóm af þeirri brýningu sem María Rut Kristinsdóttir alþingismaður setti fram í Morgunblaðspistli sínum.
