Prófessorarnir Hulda Þórisdóttir og Eiríkur Bergmann taka fyrir geimverur og fljúgandi furðuhluti í tveimur þáttum í Skuggavaldinu. Fyrri þátturinn fjallaði um sögu fljúgandi furðuhluta og hvernig umræða um þá hefur þróast síðustu áratugina.
Sjá einnig: Fljúgandi furðuhlutir, leyndarhyggja og samsæriskenningar
Seinni þátturinn fjallar um hvernig stjórnvöld viðurkenna núorðið frekar að þau geti ekki útskýrt margt sem virðist vera á sveimi yfir höfðum okkar og jafnvel á ferð undir fótum okkar í hafinu. Varpað er ljósi á hvernig umræðan færðist úr skuggum fáránleikans yfir í að vera tekin fyrir af fullri alvöru í bandarískum þingnefndum, studd nýjum lögum og opinberum fjárveitingum.
Orð eru vopn
Kjarni þessarar viðhorfsbreytingar er ekki að yfirvöld telji nú að geimverur hafi heimsótt jörðina, heldur í þeirri einföldu nálgun að viðurkenna að við getum ekki enn útskýrt allt sem sést hefur á himni.
Vísindalega er enda ómögulegt að sanna að ekkert utanaðkomandi líf hafi nokkru sinni nálgast lofthjúp jarðar. Nú er búið að kasta hugtakinu UFO (e. unidentified flying objects) fyrir róða og skammstöfunin UAP (e. unidentified anomalous phenomena) tekin upp í staðin til að ljá viðfangsefninu vísindalegri áru.
„Orð eru vopn í stjórnmálum,“ segir Hulda í þættinum.
„Fljúgandi furðuhlutir kalla fram myndir af litlum grænum körlum og lélegum bíómyndum. En óþekkt fráviksfyrirbæri er nokkuð sem jafnvel virðulegur þingmaður getur rætt í nefnd án þess að vera álitinn fáráðlingur,“ bætir hún við.
Atvikið í Chicago
Til að skilja hugarfarsbreytingu yfirvalda er gagnlegt að skilja hvernig kerfið brást áður við tilkynningum um tortryggilega hluti á himni.
Á O'Hare-flugvellinum í Chicago árið 2006 urðu tólf reyndir og trúverðugir flugvallarstarfsmenn, þar á meðal flugmenn og flugumferðarstjórar, vitni að gráum, hringlaga hlut sem sveif hljóðlaust yfir hliði C-17. Hluturinn skaust síðan skyndilega upp og skildi eftir sig sýnilegt gat í skýjaþykkninu.
Þrátt fyrir trúverðugleika og fjölda vitnanna sögðust bæði Flugmálastjórn Bandaríkjanna (FAA) og United Airlines ekki hafa fengið neina tilkynningu um málið. Síðar komu fram innanhússgögn sem sýndu að þrátt fyrir að sjónarvottar hafi sannarlega tilkynnt og rætt atvikið af mikilli alvöru, þá rataði tilkynningin aldrei ofar í stjórnkerfið.
Helsta ástæðan var ótti yfirmanna við háð, stimplun og jafnvel útskúfun í starfi. Þetta er skólabókardæmi um þöggun í gegnum skömm, þar sem stofnanir komu í veg fyrir formlegar rannsóknir árum saman án þess að þurfa að beita beinum hótunum.
Sögulegur vendipunktur
Straumhvörf urðu í desember árið 2017 þegar bandaríska dagblaðið The New York Times birti forsíðufrétt um leynilega áætlun Pentagon um rannsóknir á óþekktum fráviksfyrirbærum.
Samhliða fréttinni voru birt þrjú myndbönd sem sýndu hluti sem virtust hreyfast á skjön við öll þekkt lögmál eðlisfræðinnar, án sýnilegra vængja eða drifbúnaðar.
Eftir sjötíu ára sögu af þöggun og útúrsnúningum var þessi viðurkenning varnarmálaráðuneytisins söguleg, því í fyrsta sinn viðurkenndi herinn opinberlega að hafa orðið var við eitthvað torkennilegt sem hann gæti ekki skýrt.
Sálfræði óreiðunnar
Þessi tilfærsla, frá afneitun yfir í viðurkenningu á vangetu til að skýra öll fyrirbæri, þýðir þó ekki að menn séu farnir að trúa á tilvist geimvera eða tækni utan úr geimnum á jörðinni. En líkt og oft hefur verið rætt í Skuggavaldinu nærast samsæriskenningar á einmitt slíkri óvissu.
Mannshugurinn er þannig gerður að hann leitar stöðugt að mynstrum til að greiða úr óreiðu og þolir illa óvissuástand og erfitt getur verið að sætta sig við að botna lítið í hlutunum en einmitt þar er oft hin vísindalega staða mála.
Nú er hægt að hlusta á báða þætti Skuggavaldsins um fljúgandi furðuhluti í helstu hlaðvarpsveitum.
