Samkvæmt upplýsingum frá HMS eru alls tæplega 460 nýjar íbúðir til sölu í Hafnarfirði, töluvert fleiri en í Kópavogi, 190, og Garðabæ, 286, en þó ekki eins margar og í Reykjavík - þar sem um 630 íbúðir eru á söluskrá.
Orri Björnsson, formaður bæjarráðs Hafnarfjarðar, segir að skýringin á þessari stöðu sé meðal annars sú að á árunum 2024 og 2025 hafi verið lokið við um 1.100 íbúðir í Hafnarfirði. Margar þeirra eru í Hamraneshverfi en þar er gert ráð fyrir tæplega 1.900 íbúðum þegar hverfið verður fullbyggt.
Háir vextir og ströng lánþegaskilyrði
Vandinn snúist að miklu leyti um háa vexti og ströng lánþegaskilyrði. Fólk sem vilji kaupa íbúð komist ekki inn á markaðinn. Í Hamraneshverfi sé verið að byggja nýtt hverfi með tiltölulega ódýrum íbúðum, a.m.k. mun ódýrari en á þéttingareitum, sem henti fyrstu kaupendum.
Þannig að ástæðan fyrir því að ekki selst snýst ekki um skipulag hverfisins, heldur markaðsaðstæður?
„Hamraneshverfið er ágætis hverfi. Við erum kannski með hreinlega of mikið framboð,“ segir Orri og bætir við að íbúum hafi fjölgað meira í Hafnarfirði á þessu ári en í öðrum sveitarfélögum á landinu.
Hann er bjartsýnn á að íbúðirnar seljist um leið og vextir lækki um eitthvað sem muni um – eða um tvö eða þrjú prósentustig.
Sérbýli verið vanrækt
Hamraneshverfi er að mestu fullbyggt og Orri segir að einn reitur sé eftir sem ekki er byrjað að byggja á, en þar sé gert ráð fyrir 300-400 íbúðum. Ýmsar framkvæmdir séu í gangi í bænum eða fyrirhugaðar. Fjórði áfangi Áslands, sem er sérbýlishverfi, hafi gengið vel, en þar sé fólk m.a. að byggja sér raðhús. Skarðshlíðin, sem er einbýlishúsahverfi, hafi sömuleiðis gengið vel. Þá séu framkvæmdir í gangi á ýmsum þéttingarreitum. Loks standi til að skipuleggja Vatnshlíð, sem er nýtt hverfi, undir sérbýli og lítil fjölbýli. „Við erum ekki að fara að byggja stór fjölbýlishús þar. Það er alls ekki á dagskrá hjá okkur. Þetta verður lágreist og mjög flott byggð. Svo erum við, í samstarfi við Stólpa, að búa til smáíbúðahverfi fyrir verkamenn sem koma hingað til lands að vinna tímabundið. Þar erum við í raun og veru að létta á eftirspurn eftir litlum íbúðum,“ segir Orri.
Sérbýlin hafi verið vanrækt á höfuðborgarsvæðinu á síðustu árum. Ekki séu forsendur fyrir sérbýli á þéttingareitum, en á hinn bóginn megi skipuleggja sérbýlishúsalóðir á ónotuðu landi bæjarins, og að því sé unnið.
Ekki ákvörðun bæjarins að byggja stórt í Hamraneshverfi
Í könnun HMS í vor kom fram að þau sem vilja búa í fjölbýli vilja í flestum tilfellum búa í litlum eða meðalstórum fjölbýlishúsum. Langmest af þeim fjölbýlishúsum sem hafa verið reist á höfuðborgarsvæðinu eru á hinn bóginn stór, með 16 íbúðum eða meira. Í Hafnarfirði hefur einmitt mikið verið byggt af stóru fjölbýli.
Þær nýju íbúðir sem eru til sölu í Hafnarfirði eru helst í stórum fjölbýlishúsum. Aðspurður segir Orri að í Hamranesi hafi það ekki verið ákvörðun bæjarins að byggja stór fjölbýlishús. Þar hafi verið svokallaðir þróunarreitir. „Við gengum til samstarfs við verktaka um að þróa hverfið og niðurstaða verktakanna var yfirleitt sú að byggja stór fjölbýlishús. Enginn vildi byggja sérbýli, raðhús eða lítil fjölbýli,“ segir hann. „Auðvitað leyfðum við það, við berum fulla ábyrgð á því, en það var ekki pólítísk ákvörðun að byggja Hamranesið eins og það varð, það var pólitískt samþykki fyrir því.“
Verktakar hafa stundum bent á að þeir geti ekki annað en byggt stórt, því byggingarétturinn sé svo dýr. Orri segir að það eigi ekki við í þessu tilfelli. Byggingarétturinn sé hvergi ódýrari á höfuðborgarsvæðinu. „Við lítum þannig á að við verðum að selja byggingaréttinn og innheimta gatnagerðargjöld til að eiga peninga fyrir þeim innviðum sem fylgja nýjum íbúðum. Við þurfum að byggja skóla, við þurfum að byggja leikskóla, við þurfum að byggja íþróttamannvirki og auðvitað þurfum við að ganga frá hverfunum og hafa þetta snyrtilegt og fínt,“ segir hann. Einnig þurfi að leggja göngu- og hjólastíga. Allt kosti þetta peninga og þeir komi í gegnum sölu á byggingarétti og gatnagerðargjöldum. Lóðir hafi verið seldar á föstu verði og það hafi enginn verið þvingaður til að byggja stórt, þetta hafi verið val verktakanna.
Afnema ætti vaxtamörk höfuðborgarsvæðisins með öllu
Nokkuð hefur verið rætt um að rétt sé að endurskoða vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins en í þeim er mælt fyrir um hversu mikið byggðin getur þanist út. Sú hugmynd er þó umdeild. Orri segist lengi hafa verið þeirrar skoðunar að afnema ætti vaxtarmörkin með öllu.
Með því að byggja atvinnuhúsnæði í Hafnarfirði sé hægt að draga úr umferð sem fylgi auknum íbúafjölda. Fólk vilji helst búa nálægt vinnustað sínum. Með því að fjölga atvinnutækifærum í Hafnarfirði sé hægt að stuðla að því. Stefnan hafi verið sett á að það verði jafnmörg störf og fjöldi starfandi í bænum. Það sé þó langt í land með að það takist. „Það vantar sennilega í kringum 10.000 störf til þess að við náum því. En við erum bjartsýn og við ætlum að halda áfram að vinna með atvinnulífinu í að byggja upp og búa til fleiri störf í Hafnarfirði.“
