Áfengi er þegar selt á netinu hér á landi. Pawel segir skynsamlegt að setja þeirri starfsemi skýrar reglur sem taki mið af viðskiptafrelsi og áhyggjum af auknu aðgengi að áfengi. Hann vonast til góðrar umræðu um frumvarpið á Alþingi.
Vill ekki bíða niðurstöðu Landsréttar
Héraðsdómur Reykjaness sakfelldi í apríl forsvarsmann Smáríkisins fyrir að hafa selt hvítvínsbelg í netverslun árið 2024. Varan var á lager hér á landi og afhent kaupanda með sendli. Dómurinn taldi þessi viðskipti hafa farið fram á Íslandi og brotið gegn einkarétti ÁTVR. Maðurinn var dæmdur til að greiða 100 þúsund krónur í sekt og dómnum var áfrýjað til Landsréttar.
Pawel telur ekki að Alþingi þurfi að bíða niðurstöðu málsins þar. Hann vísar til þrískiptingar ríkisvaldsins: Alþingi ákveði hvernig lögin eigi að vera en dómstólar skeri úr um mál samkvæmt gildandi lögum. Þótt Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um viðskiptin í Smáríkismálinu geti þingið ákveðið að heimila innlenda netsölu framvegis með skýrum skilyrðum.
Pawel segir jafnframt mikilvægt að fyrirtæki sem selja áfengi á netinu viti hvaða skilyrði þau þurfi að uppfylla og hvaða afleiðingar brot á þeim geti haft.
Aldur kannaður við kaup og afhendingu
Fyrirtæki þyrftu samkvæmt frumvarpinu að sækja um sérstakt leyfi fyrir vefverslun með áfengi til sýslumanns. Kaupandi yrði að staðfesta aldur sinn með rafrænum skilríkjum við kaup. Sá sem afhendir þyrfti síðan að kanna aldur viðtakanda og einungis mætti afhenda áfengið kaupandanum sjálfum. Ráðherra myndi setja nánari reglur um afhendinguna.
Fyrsta leyfið gilti í eitt ár. Yrði það endurnýjað gilti það ótímabundið, með fyrirvara um afturköllun samkvæmt áfengislögum.
Pawel nefnir afhendingu áfengis til fólks undir tvítugu sem dæmi um brot sem rekstraraðilar myndu ekki taka létt ef leyfið væri í húfi.
Vefverslunarleyfið yrði sérstök undantekning frá einkarétti ÁTVR til smásölu áfengis. Í greinargerðinni kemur fram að leyfishafar gætu einnig haft áfengi til sýnis á afhendingarstað, enda færu kaupin fram á netinu. Aldursskilyrðin við afhendingu ættu samkvæmt greinargerðinni einnig við um áfengi sem fólk flytur sjálft inn, eftir því sem við á um pantanir frá erlendum vefverslunum.
Innlendar verslanir fái leyfi til netsölu
Í greinargerð frumvarpsins er bent á að fólk geti þegar keypt áfengi í erlendum netverslunum og flutt það inn til eigin neyslu. Innlendar verslanir hafi hins vegar ekki sambærilega heimild til vefsölu vegna einkaréttar ÁTVR. Þrátt fyrir það starfi áfengisvefverslanir hér á landi, sumar með lager og starfsfólk á Íslandi. Frumvarpið á að veita innlendum seljendum leyfi til starfseminnar og setja skilyrði um kaup og afhendingu.
Frumvarpið er samkvæmt greinargerðinni nær samhljóða drögum dómsmálaráðuneytisins frá 2024. Um þau bárust 26 umsagnir. Í greinargerðinni segir að flestar hafi snúist um áhyggjur af auknu aðgengi að áfengi og áhrifum þess á markmið áfengislaga.
Flutningsmenn vísa í greinargerðinni til áfengistalna Hagstofunnar og telja þær benda til þess að netsala hafi ekki aukið neyslu. Samkvæmt uppfærðri töflu Hagstofunnar jafngilti áætluð sala 7,8 lítrum af hreinum vínanda á hvern íbúa 15 ára og eldri árið 2015, 8,1 lítra árið 2022, 7,7 lítrum árið 2023 og 7,6 lítrum árið 2024.
