Fyrir hverja vinna stjórnvöld?

Um árabil hafa Samtök áhugafólks um spilafíkn barist fyrir því að stjórnvöld grípi til varna fyrir fólk - einstaklinga og fjölskyldur - sem orðið hafa spilafíkninni að bráð og þar með orðið leiksoppar aðila sem hagnast á veikleikum þeirra.

Staðreyndir öllum ljósar

Samtök áhugafólks um spilafíkn hafa haldið úti markvissum kynningum á þessum bölvaldi í lífi alltof margra Íslendinga, greinar hafa verið skrifaðar, ályktanir samþykktar, efnt hefur verið til funda og ráðstefnuhalds, komið hefur verið á framfæri upplýsingum um sjálfsvíg af völdum þeirrar ógæfu sem fjárhættuspil hafa valdið í lífi fólks og gerðar hafa verið skoðanakannanir sem sýnt hafa afgerandi andstöðu þjóðarinnar við rekstur fjárhættuspila.

En allt hefur komið fyrir ekki. Meira að segja í kóvid þegar vinnustöðum var umvörpum gert að loka var lengi vel látið nægja að skylda rekstraraðila spilasala að hafa sprittbrúsa við hvern kassa svo þeir þyrftu ekki að gera hlé á rekstrinum.

Tekið á sprett, en hvert?

Nú bregður svo við okkur er tilkynnt að dómsmálaráðherra vilji gera bragarbót hér á og það með hraði. Samtökunum var nýlega boðið til fundar með svokölluðum „spretthópi“ ríkisstjórnarinnar. Starfshópurinn heyrir undir dómsmálaráðherra sem fer með málaflokkinn þótt til sanns vegar megi færa að málefnið snerti önnur ráðuneyti ekki síður, háskólaráðuneytið vegna þeirra fjármuna sem Háskóla Íslands er ætlað að hafa upp úr vösum spilafíkla til þess að fjármagna þessa æðstu menntastofnun landsins; heilbrigðis-, mennta og barnamálaráðuneytin sem fara ekki varhluta af afleiðingum spilafíknar á líkamlega og andlega heilsu fólks, ekki síst barna og ungmenna; og náttúrlega fjármálaráðuneytið sem reiknar sér til kærkominna tekna það sem rennur í ríkissjóð beint eða óbeint með þessum ósiðlega hætti.

Lofsvert framtak

Endrum og eins hefur verið orðið við beiðni Samtaka áhugafólks um spilafíkn að kynna sjónarmið sín fyrir þingnefndum og í ráðuneytum. Það er vissulega þakkarvert þótt fyrir löngu hafi öllum mátt vera ljós afstaða samtakanna og sá vandi sem við er að glíma. Samtökin vilja að sjálfsögðu láta loka á þessa starfsemi – sem reyndar nokkrir rekstraraðilar hafa gert og þannig sýnt lofsvert fordæmi – í það minnsta verði allt gert til þess að vinda ofan af þeirri öfugþróun sem orðið hefur á undanförnum árum. Þessi sjónarmið hafa samtökin sett fram með ítarlegum rökstuðningi.

Afstaða hagsmunaaðila liggur fyrir

Í seinni tíð er ekki einvörðungu við spilakassa að etja heldur einnig vaxandi fjárhættuspil á netinu. Innlendir aðilar hafa harmað það sáran að erlend fyrirtæki hafi „ósanngjarna forgjöf“ í netspilun og vilja láta hefta hana en aftur á móti verði þeim samhliða heimilaður aukinn aðgangur að íslenskum spilurum. Það athyglisverða í þessari nálgun er að í henni felst viðurkenning á því að hægt sé að stemma stigu við netspilun.

Þannig er vitað um afstöðu fórnarlamba fjárhættuspila og þeirra samtaka sem eru í forsvari fyrir spilafíkla og aðstandendur þeirra og að sama skapi er afstaða spilarekenda ljós. Þeir vilja rýmri reglur og aðgang að netspilun en í þá átt má ætla að þróunin liggi á komandi árum hafi stjórnvöld ekki döngun í sér að taka af skarið og loka fyrir þennan ófögnuð.

En hvað vill ríkisstjórnin?

Þá er komið að kjarnaspurningunni, í hvaða átt stefnir ríkisstjórnin og dómsmálaráðherra fyrir hennar hönd?

Var það rétt skilið á fundi okkar með spretthópnum svokallaða að stefnt sé á að opna innlendum spilarekendum aðgang að netinu í einhvers konar „blönduðu kerfi“?

Ef þetta er rétt skilið liggur næst við að spyrja hverjir hafið beðið um slíkt kerfi.

Almenningur hefur ekki kallað eftir þessu. Foreldrar barna sem alast upp í síma- og netheimi hafa ekki kallað eftir þessu. Fjölskyldur spilafíkla hafa ekki kallað eftir þessu. Heilbrigðisstarfsfólk hefur ekki kallað eftir þessu. Hagsmunasamtök barna og skóla hafa ekki kallað eftir þessu. Foreldrafélög grunnskóla hafa ekki kallað eftir þessu og hvorki nemendafélög framhaldsskóla né háskóla hafa farið fram á aukið svigrúm til fjárhættuspila. Þvert á móti hefur Stúdentaráð Háskóla Íslands — á sama tíma og Háskóli Íslands er stærsti rekstraraðili spilakassa og skafmiða á landinu — ályktað um að háskólinn hætti alfarið rekstri fjárhættuspila.

Þau sem ekki hafa kallað eftir þessum breytingum

Í stuttu máli gildir það um þau sem þurfa að taka við afleiðingum fjárhættuspila, að ekkert þeirra, hvort sem það er yfirfullt geðheilbrigðiskerfið, félagsþjónusta sveitarfélaga eða umsjónaraðilar barna og ungmenna í vanda, hafa kallað eftir rýmri heimildum til fjárhættuspila. Þvert á móti hefur ákall þessara aðila gengið í gagnstæða átt. Bent hefur verið á að með lögleiðingu netspilunar ykist aðgengi að fjárhættuspilum umfram það sem nú er; fleiri rekstraraðilar fengju fótfestu hér á landi; samkeppnin yrði harðvítugri og ágengari í krafti aukinnar markaðssetningar og er hún þó þegar gríðarleg! Til sögunnar kæmu enn fleiri fjárhagslegir hvatar til að halda fólki í spilun og augljóst má heita að eftirliti myndi enn hraka. Hvernig ætti annað að vera í kerfi sem er stærra og flóknara en það sem nú er við lýði og ráða stjórnvöld þó ekki einu sinni við að fylgja eftir núverandi löggjöf, sem birtist m.a. í því að þau sem leiðst hafa út í spilafíkn, sökum ásóknar fjárhættuspilaiðnaðarins og getuleysis stjórnvalda, hafa hvorki raunverulega meðferð né nægilega þjónustu hér á landi; þau neyðast til að leita erlendis.

Þeir sem græða vilja græða meira

Augljóst er að þrýstingurinn kemur fyrst og fremst frá rekstraraðilum fjárhættuspila, erlendum veðmálafyrirtækjum en umfram allt þeim félögum og stofnunum sem hafa fjárhagslega hagsmuni af því að sem flestir spili sem mest.

Einmitt þarna liggur stærsta siðferðilega vandamálið. Á Íslandi hafa stór og virt samfélagsleg félög byggt hluta starfsemi sinnar á tekjum frá fjárhættuspilum: Háskóli Íslands, Rauði krossinn á Íslandi, Landsbjörg og íþróttahreyfingin. Þessi félög sinna vissulega mikilvægu starfi. En það breytir ekki kjarna málsins. Þau hafa, eins og sakir standa, fjárhagslega hagsmuni af því að fólk tapi peningum, safni skuldum, leiðist út í fíkn og glími við þær þungu félagslegu og sálrænu afleiðingar sem þessu fylgja - fyrir þau sjálf og fjölskyldur þeirra.

Óskað er svars

Þetta er siðferðileg skekkja sem stjórnvöld forðast að ræða.

Undan því verður ekki lengur vikist. Þess vegna er dómsmálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sent þetta opna bréf. Það er sent til þess að fá það opinberlega fram á hvaða vegferð stjórnvöld séu, hvort þau vilji starfa í anda lýðheilsu eða þjóna þeim sem brjóta hana niður.
Við leyfum okkur að óska eftir svari.

Fyrir hönd Samtaka áhugafólks um spilafíkn
Alma Hafsteins, formaður