Í tilefni umræðunnar um íslam á Íslandi og nýlegra frétta af heimsókn pakistanska trúarleiðtogans Muhammads Taqi Usmani ákvað Nútíminn að rýna í sögu trúfélaga múslima hér á landi. Sérstaklega var horft til stöðu kvenna og samkynhneigðra, réttar fólks til að yfirgefa trú sína og svigrúms frjálslyndari radda innan félaganna.
Innan Félags múslima á Íslandi komu upp deilur um stöðu kvenna og samkynhneigðra árið 2015. Sverrir Agnarsson missti þá formennsku í félaginu og sagði frjálslynd viðhorf sín hafa verið notuð gegn sér. Gunnar Smári Egilsson, núverandi ritstjóri Samstöðvarinnar, sagði sig úr sama félagi vegna deilnanna.
Deilt um mörk gagnrýninnar
Jasmina Vajzovic, fyrrverandi varabæjarfulltrúi í Reykjanesbæ, hefur gagnrýnt ummæli Elliða Vignissonar, bæjarstjóra Ölfuss, um múslima og innflytjendamál en hann sagði að óheftur straumur innflytjenda til Evrópu, sérstaklega múslima, væri að valda skaða. Jasmina hefur lagt áherslu á að fólk sé metið sem einstaklingar og að gagnrýni á stefnur og trúarlegar hugmyndir sé studdar skýrum dæmum.
„Hvaða ákvarðanir? Hvaða hegðun? Hvaða gögn styðja hvaða niðurstöðu?“ spurði hún í Facebook færslu sem Vísir fjallaði um 20. október.
Jasmina hefur jafnframt hvatt til þess að trúarbrögð, kúgun og kvenfyrirlitning sæti gagnrýni og sagt að hún hafi sjálf barist fyrir réttindum kvenna og hinsegin fólks.
Magnea Marínósdóttir alþjóðastjórnmálafræðingur hefur kallað eftir ákæru vegna ummæla Elliða. Samkvæmt umfjöllun DV taldi hún að ríkissaksóknari ætti að ákæra hann vegna ummælanna. Þetta kom fram í Rauða borðinu á Samstöðinni 26. október. Sigursteinn Másson, annar gestur þáttarins, tók undir að mikilvægt væri að láta reyna á ummælin.
Elliði hefur á móti vísað til Íslandsheimsóknar Usmani og afstöðu trúarleiðtogans til trúarfráhvarfs til stuðnings gagnrýni sinnar á trúarlega öfgahyggju.
Sverrir sagði frjálslynd viðhorf notuð gegn sér
Ágreiningur um jafnrétti innan Félags múslima á Íslandi kom skýrt fram í október 2015. Sverrir Agnarsson tapaði þá formannskjöri fyrir Salmann Tamimi, sem fékk 32 atkvæði gegn 14 atkvæðum Sverris.
Í samtali við Vísi eftir fundinn sagði Sverrir að unnið hefði verið markvisst gegn honum með rógi. Meðal þess sem hefði verið notað gegn honum væru viðhorf hans til kvenna og samkynhneigðra.
Sverrir sagði Salmann hafa dreift því að Sverrir teldi múslimskum konum ekki skylt að ganga með slæðu og væri „of vinsamlegur í garð samkynhneigðra“. Sverrir sagði jafnframt að Salmann hefði snúið út úr orðum hans og brenglað þau.
Sverrir hafði einnig tekið afstöðu með konum innan félagsins sem vildu fá að biðja í sama rými og karlarnir. Hann lýsti aðstöðunni sem búri sem hefði staðið óklárað í tíu ár. Að sögn Sverris mætti þessi tillaga hans harðri andstöðu og var eitt þeirra mála sem ollu átökum í aðdraganda formannsskiptanna.
Stefán Einar Stefánsson hefur síðar einnig gagnrýnt aðstöðu kvenna við bænahald. Í umfjöllun Nútímans 11. ágúst á þessu ári var haft eftir honum: „Konurnar eru geymdar inni í búri á meðan.“
Ritstjóri Samstöðvarinnar yfirgaf félagið
Gunnar Smári Egilsson, sem er nú ritstjóri og skráður ábyrgðarmaður Samstöðvarinnar, sagði sig sem fyrr segir úr Félagi múslima á Íslandi í kjölfar þessara deilna.
„Nú hafa hins vegar gosið upp í félaginu deilur um klæðaburð kvenna og afstöðu til samkynhneigðra,“ skrifaði hann á Facebook 12. október 2015.
Hann sagðist aðeins laustengdur félaginu og ekki treysta sér til að taka þátt í deilunum. Hann hefði því sagt sig úr því.
Qadhi hafnar samkynja hjónaböndum innan íslams
Í júní á þessu ári tók Félag múslima á móti bandaríska trúarfræðingnum Yasir Qadhi, sem hélt fyrirlestur og föstudagspredikun á vegum félagsins.
Í grein á Al Jazeera árið 2023 hafnaði Qadhi túlkunum frjálslyndari múslima sem telja samkynja hjónabönd samrýmanleg íslam. Hann tók þátt í að semja yfirlýsingu þar sem hjónaband er skilgreint sem samband karls og konu og kynferðisleg sambönd samkynja fólks talin óheimil.
Qadhi gerir í greininni greinarmun á samkynja aðdráttarafli, sem hann segir ekki synd í sjálfu sér, og kynferðislegum athöfnum. Hann segir samkynhneigt fólk sem vilji fylgja íslömskum trúarreglum eiga rétt á kærleika og réttindum trúaðra.
Usmani ver dauðarefsingar vegna trúarfráhvarfs
Usmani hélt fyrirlestur í Stórmoskunni í Skógarhlíð 21. október. Hún er rekin af Stofnun múslima á Íslandi, sem er annað trúfélag en Félag múslima á Íslandi.
Morgunblaðið greindi frá því 27. október að Usmani hefði varið dauðarefsingar vegna trúarfráhvarfs, sem og aflimanir og grýtingar sem refsingar samkvæmt íslömskum rétti.
Í texta sem birtur er á ensku undir nafni hans á vefnum Muslim Skeptic er því sérstaklega hafnað að uppreisn eða hryðjuverk þurfi að fylgja trúarfráhvarfi til að dauðarefsing eigi við. Þar er trúarfráhvarfið sjálft talið dauðasök í íslömsku ríki.
Nútíminn hefur einnig greint frá frétt Aaj TV frá desember 2023 um að Usmani hefði hitt æðstu leiðtoga Hamas í Katar og tilkynnt um umfangsmikinn fjárstuðning við samtökin.
Dómsmálaráðherra: „Sjónarmið sem eiga ekki pláss á Íslandi“
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra segir boðskap Usmanis ganga algjörlega gegn grunngildum íslensks samfélags. Þetta kom fram í samtali hennar við mbl.is 27. október að loknum ríkisstjórnarfundi.
Þorbjörg var spurð um afstöðu Usmanis til dauðarefsinga vegna trúarfráhvarfs, aflimana og grýtinga, auk gagnrýni hans á afglæpavæðingu kynferðissamskipta samkynhneigðra. Hún vísaði til mannréttinda og annarra réttinda einstaklinga í íslensku samfélagi.
„Sjónarmið sem eiga ekki pláss á Íslandi í mínum huga,“ sagði Þorbjörg.
Engin svör um afstöðu félagsins
Nútíminn sendi Félagi múslima á Íslandi fyrirspurn fimmtudaginn 22. október og spurði meðal annars um formannsskiptin árið 2015 og hvort áherslur félagsins væru frjálslyndari nú en þegar Sverrir missti formennskuna.
Óskað var svara um afstöðu félagsins til réttinda kvenna og samkynhneigðra, til fólks sem yfirgefur íslam og til réttar samkynhneigðra til borgaralegs hjónabands. Einnig var spurt um heimsókn Qadhi.
Engin svör höfðu borist við fyrirspurn Nútímans þegar þessi frétt var skrifuð.
