Í desember síðastliðnum var Fréttin með umfjöllun um Halal vottað/slátrað lambakjöt á Íslandi. Eftir ítarlega skoðun og eftir að hafa rætt við fjögur stærstu sláturhús á Íslandi kom í ljós að öll sláturhúsin beita svokallaðri Halal slátrun á íslensku lambi sem þeir framleiða, en gáfu þá skýringu að það væri búið að stunda þessa sláturaðferð í nokkur ár þar sem smá hluti kjötsins er sent erlendis, en það sé of kostnaðarsamt að hafa þetta tvískipt þ.e. venjuleg sláturaðferð eins og Íslendingar þekkja með kindabyssu eða rafstuði áður en dýrið er blóðgað.

Halal vottunin er annarskonar slátrun sem hefur verið bönnuð í mörgum Evrópulöndum vegna dýraverndarsjónarmiða, múslimar telja það hins vegar brot á trúfrelsi þeirra. Þá þykir einnig óvenjulegt að gerð er krafa um að múslimi sjái alfarið um blóðgun á dýrinu og verður viðkomandi samkvæmt skilyrðum Halal vottunar að ákalla Allah við slátrun með því að segja: "Bismillah Allahu Akbar. (Í nafni Allah; Allah er mestur".)  og dýrið verður að vera lifandi þegar það er blóðgað. Skilyrði Halal vottunar má lesa í heild sinni hér.

Halal vottun.

Kvartandi sendi ábendingu til Neytendastofu í kjölfar umfjöllunar, vegna þess að í ljós kom að íslenskir neytendur eru blekktir þegar kemur að merkingum á kjötinu,  lambakjötið sem er selt á erlendan markað er merkt Halal vottað en engar merkingar eru að finna á kjötinu sem selt á Íslandi.

Í Lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu sem stofnunin heyrir undir, er ljóst að ómerkt halal vottað lambakjöt er brot á 9. gr. laganna

Lagagreinin er svohljóðandi:

 [9. gr.

„Viðskiptahættir eru villandi ef þeir eru líklegir til að blekkja neytendur eða eru með þeim hætti að neytendum eru veittar rangar upplýsingar í þeim tilgangi að hafa áhrif á ákvörðun þeirra um viðskipti.“

Þá segir jafnframt í 2. mgr. sömu laga að:

„Viðskiptahættir eru villandi ef ekki er greint frá upplýsingum sem telja má að almennt skipti máli fyrir neytendur eða þeim er leynt og þær eru til þess fallnar að hafa áhrif á ákvörðun neytanda um að eiga viðskipti.] 1)“

Matthildur Sveinsdóttir lögfræðingur hjá Neytendastofu birti ritstjórn Fréttarinnar ákvörðun stofnunarinnar í gær og niðurstaðan er sú að hún telur ábendinguna ekki vera forgangsmál fyrir íslenska neytendur, og ber því við að stofnunin fái mikið af málum og verði því að forgangsraða og því ekki tekið til meðferðar að svo stöddu. Stofnunin vísar líka til reglugerðar, en ekki er mælt um forgangsröðun þar, hins vegar stendur  í 1. gr:

„Við mat á því hvort erindi verði tekið til meðferðar skal Neytendastofa leggja áherslu á að gæta heildarhagsmuna neytenda.“

Það er því ljóst að stofnunin ætlar ekki að gæta heildarhagsmuna íslenskra neytenda að svo stöddu, en kann að verða tekið til efnislegrar meðferðar síðar ef forgangsröðun breytist.

Svarið í heild:

Sæl,

frumskoðun er lokið og er niðurstaða hennar að málið verður ekki tekið til meðferðar hjá Neytendastofu að svo stöddu.

Stofnuninni berst mikill fjöldi ábendinga og ekki er hægt að grípa strax til aðgerða vegna þeirra allra. Því nýtir stofnunin heimild til forgangsröðunar mála sbr. reglugerð um málsmeðferð Neytendastofu nr. 1066/2021. Til þess getur komið að málið verið tekið upp að eigin frumkvæði stofnunarinnar síðar.

Við frumskoðun vóg þungt að um er að ræða vöru þar sem gildir sérlöggjöf um merkingar á henni, þ.e. matvælalöggjöf. Í þeirri löggjöf er ekki gerð krafa um merkingar tengdar sláturaðferðum. Við túlkun á almennum ákvæðum laga nr. 57/2005, um eftirlit með viðskiptaháttum, er litið til ákvæða sérlaga, þar sem það á við, og á grundvelli lögskýringarregla um að sérreglur gilda ofar almennum reglum þá eru nokkrar líkur á að niðurstöður skoðunar á grundvelli laga nr. 57/2005 leiði af sér sömu niðurstöðu og matvælalöggjöf.

Frumskoðun felur ekki í sér efnislega afstöðu til álitaefnisins og því hefur ekki verið tekin ákvörðun um hvort skortur á upplýsingum um sláturaðferð feli í sér villandi viðskiptahætti skv. 9. gr. laga nr. 57/2005 og eins og áður hefur komið fram kann málið að verða tekið til efnislegrar meðferðar síðar ef forgangsröðun breytist.

Kvartandi telur að það vegi þungt að Sláturfélag Suðurlands(SS) hafi áður merkt kjötið Halal vottað en vegna óánægju neytenda hafi því verið hætt, RÚV fjallaði um málið árið 2010. Hins vegar þá var sláturaðferðin tekin upp á ný án vitneskju neytenda og þar að auki falið fyrir íslenskum neytendum ólíkt erlendum mörkuðum.

Fréttin mun kæra ákvörðunina til Kærunefndar vöru- og þjónustukaupa og fjalla nánar um málið þegar niðurstaðan berst.

Hér má sjá ákvarðanir Neytendastofu vegna villandi viðskiptahátta árið 2025.

Evrópudómstóllin úrskurðaði að þjóðum er frjálst að banna Halal slátrun vegna dýraverndunarsjónarmiða, umfjöllun má sjá hér neðar: