Enn færist sólmyrkvinn nær.

Hér er greinin frá í gær þar að lútandi.

Við vitum upp á hár hvenær hann hefst og hvenær honum lýkur af því við höfum lært að reikna það allt saman út. En í þessari grein segir af fyrstu tilraunum manna til slíkra útreikninga.

Í Mesópótamíu

Ein elsta siðmenning heimsins reis þar sem þá hét Mesópótamía fyrir rúmlega 5.000 árum eða 3.000 fyrir upphaf tímatals okkar, eða „fyrir Krist“. Mesópótamía kallast nú Írak. Tvö stór fljót falla um svæðið, Tígris og Efrat, og þar var í fyndinni afar frjósamt og blómlegt til búsetu.

Nokkur ríki komu og fóru í Mesópótamíu en einna langlífast var ríkið Babýlon sem kennt var við samnefnda borg. Borgin reis fyrir rúmum 4.000 árum. Hún stendur við fljótið Efrat og er tæpa 100 kílómetra frá þar sem Bagdad stendur nú.

Hammúrabí og lögbókin hans

Þar og annars staðar í Mesópótamíu þróuðu menn skrift á undan öllum öðrum í heiminum (hið svonefnda fleygletur), komu upp áveitum, reistu flókið og lagskipt samfélag og stunduðu bæði vísindi og bókmenntir. Hammúrabí konungur í Babýlon fyrir 3.700 árum var frægur fyrir lögbók sína sem hafði mikil áhrif, til dæmis á þá lagasetningu Ísraelsmanna sem greint er frá í Gamla testamentinu.

Prestar eða vísindamenn?

Í Babýlon var jafnan áhrifamikil prestastétt en hlutverk prestanna var ekki aðeins trúarlegs eðlis. Þeir höfðu líka það hlutverk að ráða í atburði náttúrunnar til þess að spá fyrir um hvernig hún myndi haga sér í framtíðinni.

Tilgangurinn var að sjálfsögðu að vera viðbúin náttúrulegum áföllum en einnig að vera tilbúin að grípa gæsina þegar náttúran var mönnunum hagstæð og gjöful.

Í þá daga trúðu flestir því að náttúrufyrirbrigði væru undir beinni stjórn duttlungafullra guða.

Duttlungafullir guðir

Guðirnir gátu tekið upp á hverju sem var – framkallað eldgos og jarðskjálfta, flóð eða þurrka, pestir eða góðæri. Mennirnir réðu engu og vonuðu bara að fórnir þeirra og undirlægjuháttur gagnvart guðunum hugnuðust vel hinum skömmóttu guðum.

En um leið fóru mennirnir sem sagt líka að fylgjast með náttúrufyrirbærunum í von um að læra á náttúruna og/eða guðina. Geta, ef best lét, lesið vilja guðanna út úr hegðun náttúruaflanna.

Tákn á himnum

Prestarnir í Babýlon beindu mjög sjónum sínum til himins. Þeir rýndu í og skráðu niður hjá sér upplýsingar um gang himintungla og stjarna. Þá varð stjörnufræði til en fyrstu árþúsundin var hún óaðskiljanleg frá því sem við köllum nú stjörnuspeki.

Menn voru sannfærðir um að stjörnurnar væru raunveruleg tákn hinna ýmsu guða. Þeir töldu sig sjá myndir guða og goðmagna út úr því hvernig stjörnurnar röðuðu sér upp á næturhimninum og hvernig sól og tungl ferðuðust um himininn.

Og þessi „stjörnumerki“ hefðu bein áhrif á líf mannanna.

Hm, hvað er að sjá?

Meðal þess sem prestarnir – í þessu tilfelli stjörnufræðingarnir – í Babýlon punktuðu hjá sér á leirtöflurnar sínar voru upplýsingar um sólmyrkva og tunglmyrkva.

Sólmyrkvar eru svo illútreiknanlegir að þótt babýlonsku prestarnir væru snjallir komu þeir ekki auga á neitt kerfi hvað þá snerti. En eftir að hafa fylgst vandlega með tunglmyrkvum sem gengu yfir Babýlon öldum saman, þá tóku prestarnir hins vegar eftir svolitlu merkilegu.

Frá því segir á morgun.

Menn voru sannfærðir um að stjörnurnar væru tákn hinna ýmsu guða