Til stendur að koma upp sjóböðum í Holtsfjöru í landi Þórustaða við Önundarfjörð. Eru áformin umdeild á svæðinu. Sumir fagna nýjum atvinnurekstri og auknum efnahagslegum umsvifum á meðan aðrir mótmæla og segja að áformin muni valda miklum skaða á umhverfinu og auknu ónæði.
Svæðið sem um ræðir er sunnan megin við fjörðinn í suðausturátt frá Flateyri, sem er norðan megin fjarðarins, og skammt vestur af brúnni yfir fjörðinn.
Til að koma upp baðstaðnum þarf bæði að breyta aðalskipulagi Ísafjarðarbæjar, sem svæðið tilheyrir, og gera deiliskipulag. Í aðalskipulaginu þarf að breyta notkun á svæðinu úr landbúnaðarsvæði/óbyggt svæði í svæði fyrir verslun og þjónustu.
Í kynningu á skipulagstillögunum í Skipulagsgátt segir að í dag sé Holtsfjara vinsæl til útivistar en þar séu hvítir sandar í stórbrotnu umhverfi. Áætlað sé að nýta núverandi aðkomuveg að Holtsbryggju sem aðkomu að baðstaðnum og nýta gamla malbikaða flugbraut á svæðinu fyrir aðkomu og bílastæði. Núverandi vegaslóði frá flugbrautarenda niður í gamla sandnámu í Holtsfjöru verði nýttur sem aðkoma gesta frá bílastæðinu að böðunum. Áformað sé að koma sjálfum böðunum upp í sandnámunni.
Undirbúningur hafi miðað við að mannvirki vegna baðanna verði að mestu leyti bundin við svæði sem nú þegar hafi verið raskað vegna flugvallarins og námunnar. Þá sé áfram miðað við að almenningur hafi aðgang að fjörunni og þar verði opin sturtuaðstaða fyrir öll sem vilji baða sig í sjónum, hér eftir sem áður, án þess að fara í böðin.
Efla
Segir enn fremur í kynningunni að markmiðið með breytingunum sé m.a. að efla Holtsfjöru sem áfangastað fyrir gesti og heimafólk til að njóta einstakrar náttúru, útiveru bað- og strandferða, byggja upp áfangastað í ferðaþjónustu með hliðsjón af staðaranda svæðisins með mannvirkjum sem séu látlaus, í sátt við umhverfi sitt og staðsetningu, efla líf á áfangastað sem nú þegar sé vinsæll áningarstaður heimamanna fyrir sjósund og strandarferðir.
Koma á upp húsi með laug og heitum potti auk gufubaðs sem verður í sérstakri byggingu á palli sem verður, miðað við skipulagsuppdrátt, úti í sjó örfáa metra frá fjöruborðinu. Einnig á að koma upp í húsinu veitingastað og búningsklefum. Sömuleiðis eiga að vera á svæðinu útiklefar og fuglaskoðunarhús.
Í umfjöllun Heimildarinnar kemur fram að það sé fyrirtækið Hvítasandur ehf. sem standi fyrir áformunum en framkvæmdastjóri þess sé Runólfur Ágústsson en meðal fyrri starfa hans er að hafa verið rektor Háskólans á Bifröst.
Náttúran
Í athugasemdum við skipulagstillögurnar koma fram ýmist gagnrýni á framkvæmdirnar eða stuðningur frá íbúum á svæðinu.
Þau sem andmæla framkvæmdunum vísa einna helst til áhrifa þeirra á náttúruna.
Halla Signý Kristjánsdóttir, fyrrverandi alþingismaður, og eiginmaður hennar eru með jörðina Holt, sem liggur að Þórustöðum, á leigu. Í athugasemd hjónanna segir að á Holti sé friðlýst æðarvarp sem þau reki:
„Að okkar mati vanmetur tillagan verulega þau neikvæðu áhrif sem fyrirhuguð uppbygging getur haft á náttúru svæðisins, fuglalíf, friðlýst æðarvarp og ásýnd þessa sérstæða og viðkvæma strandsvæðis. Þrátt fyrir þetta er í tillögunni gert ráð fyrir aukinni umferð fólks, bíla og hópbifreiða um svæði sem liggur nærri þessu viðkvæma varpi.“
Friðlýsingin gildi ár hvert frá miðjum apríl og fram í miðjan júlí og í friðlýsingunni sé kveðið á um að varpið skuli friðað fyrir umferð ökutækja og manna við svæðið. Allt ónæði við varpið sé bannað nema með leyfi eigenda. Öll umferð frá sjó og landi sé bönnuð innan 250 metra frá friðlýsingarsvæðinu.
Benda hjónin á að æðarvarpið sé nærri veginum sem ætlaður sé sem leið að baðstaðnum. Telja þau ljóst að áformin geti ekki samrýmst skilmálum friðlýsingarinnar. Gert sé ráð fyrir að á baðstaðnum verði hægt að taka á móti 300 manns og því verði umferð og ónæði nokkurt. Andmæla þau sérstaklega að með fuglaskoðunarhúsinu eigi að gera hið friðlýsta æðarvarp hluta af upplifun þeirra ferðamanna sem muni sækja sjóböðin.
Gera þau einnig athugasemd við áhrif framkvæmdanna á fjöruna sjálfa:
„Holtsfjara er ein af stærri hvítasandsfjörum landsins og hefur mikið gildi vegna náttúrulegrar fegurðar, víðáttu og tiltölulega óbyggðs yfirbragðs … Gert er ráð fyrir að baðstaðurinn geti tekið á móti allt að 300 manns í einu, auk um 20 starfsmanna, og að á svæðinu verði 34 bílastæði og 4 rútustæði. Heildarbyggingar innan lóðar er allt að 1.400 fermetrar og hámarkshæð bygginga allt að 11 metrar. Þetta er ekki smávægileg nærgætin aðlögun heldur stórt inngrip í opið og viðkvæmt strandlandslag.“
Fram kemur hins vegar í athugasemd frá Þjóðkirkjunni sem er eigandi Holts að kirkjan hafi náð samkomulagi við Hvítasand ehf. um að fyrirtækið greiði kirkjunni leigu fari svo að hluti baðstaðarins sé inni á landi Holts en deilt er um landamerki jarðanna.
Meira af náttúrunni
Í athugasemd frá Náttúrustofu Vestfjarða er bent á áhrifin á fuglalíf á svæðinu. Framkvæmdirnar muni útiloka tilvist annars æðavarps norðan við framkvæmdasvæðið og hafa neikvæð áhrif á annað æðarvarp sem er í Hjarðardal. Þær mótvægisaðgerðir sem tilteknar séu til að draga úr áhrifum á fuglalífið séu vart framkvæmanlegar og muni ekki duga til að verja fuglalífið á svæðinu. Líklegt sé einnig að fuglar muni dragast að baðstaðnum og skilja eftir sig skít.
Í umsögn Náttúrufræðistofnunar segir að um sé að ræða verulega breytingu á yfirbragði og notkun svæðisins. Þótt hluti fyrirhugaðs framkvæmdasvæðis hafi áður orðið fyrir raski vegna flugvallarmannvirkja og sandnáms breyti það ekki því að svæðið í heild hafi enn mikið gildi vegna náttúrufars, landslags og útivistar sem taka þurfi tillit til.
Nokkuð er einnig um athugasemdir frá einstaklingum sem búa í Önundarfirði, eru með búskap á svæðinu, eiga land í nágrenninu eða eiga sumarhús á svæðinu:
„Hér er verið að fórna einstakri náttúruperlu í Önundarfirði til fjárfesta sem ætla sér að hagnast á viðkomandi framkvæmd. Ekkert af tilgreindum ávinningi eða markmiðum framkvæmdar stenst nánari skoðun.“
„Þegar hugmynd um sjóböð komu fram hélt ég í fyrstu að þetta væri grín það dytti engum í hug að stefna 300 manns á dag inn á þetta viðkvæma, friðlýsta, fallega, einstaka fuglasvæði. … Virðing fyrir búskap í Önundarfirði þarf að vera til staðar, það þarf einnig að byggja upp afþreyingu og ferðaþjónustu, en gerum það í þéttbýli eða þar sem við göngum ekki á einstaka náttúruperlu.“
„Það er ekki sjálfbær ferðaþjónusta að taka viðkvæmt náttúrusvæði, auka álag á það og halda því síðan fram að álagið sé ásættanlegt vegna þess að mannvirkin verði látlaus. Sjálfbærni felst líka í því að segja nei við framkvæmdum á röngum stað.“
„Ég er íbúi í firðinum og mér þykir þetta svæði vera einstök náttúruperla. Þarna er guðdómlegt að vera. Það sem gerir þennan stað svona töfrandi og ástæða þess að ég heimsæki hann reglulega er einmitt sá friður og ró sem þar ríkir. Ég tel að þetta myndi eyðileggja svæðið sem áfangastað fyrir heimamenn til að njóta náttúrunnar í næði.“
Atvinna
Andmæli við framkvæmdirnar hafa einnig heyrst frá brottfluttum Önfirðingum en þó eru skiptar skoðanir í þeim hópi og sumir þeirra hafa lýst yfir stuðningi við framkvæmdirnar og í sumum athugasemdum við tillögur að nýja deiliskipulaginu og breyttu aðalskipulagi kemur fram ánægja með áformin frá íbúum á svæðinu:
„Þegar veitingastaður rís við lónið höfum við komist að munnlegu samkomulagi við forsvarsfólk lónsins um að við munum selja þeim landbúnaðarafurðir beint frá býli. Við framleiðum kjöt af ýmsu tagi og fleira og sala á þessum afurðum til veitingastaðar í næsta nágrenni mun styrkja getu okkar til að lifa af búskap.“
„Ég hef verið áhugasamur um allar tillögur til að búa til nýjan rekstur og ný atvinnutækifæri á Flateyri. Þegar hugmyndin var nefnd við mig var ég strax áhugasamur um sjóböðin í Önundarfirði. Ég ann firðinum og fegurð hans og sé fyrir mér að þarna geti orðið frábær aðstaða sem skemmir ekki upplifun annara af fjörunni. Þarna geta skapast mjög góð störf.“
Ljóst er því að skoðanir Önfirðinga um verkefnið eru skiptar eða eins og segir í umsögn hverfisráðs Önundarfjarðar:
„Hverfisráð Önundarfjarðar tekur ekki efnislega afstöðu til fyrirhugaðrar breytingar á deiliskipulagi vegna sjóbaða á Hvítasandi á þessu stigi málsins, en er almennt hlynnt uppbyggingu í firðinum þegar hún er unnin á ábyrgan hátt. Á kynningarfundi 4. maí sl. komu fram gagnstæð sjónarmið, þar á meðal áhyggjur nágranna verkefnisins. Mikilvægt er að slík sjónarmið fái vandaða umfjöllun, enda getur skortur á sátt haft áhrif á ímynd verkefnis og upplifun bæði íbúa og gesta. Ráðið leggur áherslu á að í áframhaldandi skipulagsferli verði lögð rík áhersla á gagnsæi og virkt samráð, og að brugðist verði með skýrum og upplýsandi hætti við áhyggjum nágranna og annarra hagsmunaaðila.“
