„Ég held að það sé erfitt að kreista fram eitthvað á þessu stigi frá einhverjum eins og Costas. En þær hugmyndir sem hafa verið ræddar hér eru einhvers konar varanlegar undanþágur frá stærstum hluta sjávarútvegsstefnunnar og jafnvel stefnunni í heild sinni. [...] Slíkar undanþágur myndu væntanlega snúa að því að hafa yfirráð yfir kvótaúthlutuninni sérstaklega, á öllu íslenska fiskveiðistjórnunarsvæðinu. Það er svona það sem mér þætti líklegast að væri farið fram á,“ segir Gunnar Þór Pétursson, prófessor í lögfræði við Háskólann í Reykjavík og sérfræðingur í Evrópurétti. Hann ræðir um hvað geti falist í þeim mögulegu undanþágum frá fiskveiðilöggjöf Evrópusambandsins sem Ísland geti fengið í hugsanlegum samningaviðræðum við sambandið.
Í viðtali við breska viðskiptablaðið Financial Times í lok apríl sagði Costas Kadis, sjávarútvegsstjóri Evrópusambandsins, að sambandið gæti boðið Íslandi undanþágur frá fiskveiðistefnu sambandsins til að flýta fyrir umsóknarferli Íslands að sambandinu. Costas Kadis sagði orðrétt að klárlega væri svigrúm fyrir sveigjanleika í viðræðunum.
Álíka skýr skilaboð frá stjórnendum sjávarútvegsmála hjá Evrópusambandinu hafa ekki komið frá þeim nýlega, samkvæmt því sem Gunnar Þór Pétursson segir.
Þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi viðræður um aðild Íslands verður haldin í lok ágúst. Þessi þjóðaratkvæðagreiðsla hefur fengið nokkra athygli í erlendum miðlum, ekki síst vegna tengingar við sjávarútvegsmálin og breytt pólitískt landslag í heiminum í valdatíð Donalds Trumps. Financial Times birti til dæmis myndband um þetta á samfélagsmiðlum í gær.
Rætt er við Gunnar Þór í fréttaskýringaþættinum Þetta helst í dag og hann beðinn um að rýna í það hvað geti falist í þeim mögulegu undanþágum sem Costas Kadis vísaði til í viðtalinu. Þáttinn má hlusta á hér:
Söguleg dæmi mikilvæg en líka sérstaða Íslands
Gunnar Þór er spurður að því hversu algengt sé að einstaka ríki fái undanþágur frá sjávarútvegslöggjöf Evrópusambandsins. Hann nefnir nokkur dæmi um það.
Gunnar Þór segir jafnframt að ekki séu dæmi um að einstaka ríki hafi farið fram á eins miklar undanþágur og ætla megi að Ísland muni fara fram á þegar og ef einhver samningsmarkmið liggi fyrir hjá Íslandi.
Hann vill því meina að sérstaða Íslands að þessu leyti sé talsverð og að þar af leiðandi segi það ekki nema hluta sögunnar að horfa til fordæma í viðræðum um sjávarútvegsmál frá öðrum ríkjum, meðal annars Noregi og Möltu.
Orðrétt segir hann um þetta: „Það sem ég vil benda á er að okkar staða er um svo margt frábrugðin stöðu annarra ríkja. [...] Við reiðum okkur enn þá mjög mikið á sjávarútveg, þetta er lykilatvinnugrein, er og hefur verið. Þó svo að það sé fleira komið til. Við erum stór sjávarútvegsþjóð, sennilega sú allra stærsta ef við færum inn í Evrópusambandið þar. Þannig að þetta mál fyrir okkur er sérstakara og stærra en annarra þjóða sem hafa verið í sömu sporum að semja um aðild [...] Það er það sem er besti grundvöllurinn fyrir undanþágu, að það sé eitthvað öðruvísi eða sérstakt hjá okkur sem aðrar þjóðir eru ekki að fást við, glíma við eða búa við.“
Gunnar Þór telur heilt yfir að ummæli Costas Kadis bendi til þess að Evrópusambandið sé að mýkjast í afstöðu sinni til undanþága fyrir Ísland í sjávarútvegsmálum ef landið ákveður að ganga í Evrópusambandið, það er að segja þegar þessi afstaða er borin saman við viðhorf Evrópusambandsins áður en hlé var gert á aðildarviðræðum Íslands árið 2013.
