Níu föngum verður vísað úr landi á næstu tveimur vikum. Það er gert í skjóli heimildar til að brottvísa erlendum föngum eftir að þeir hafa afplánað þriðjung refsitíma. Sá fyrsti verður sendur úr landi fyrir mánaðarmót.
„Þetta er fyrst og fremst það sem við höfum talað um sem svona burðardýr, innflutningur fíkniefna, fólk sem hefur engin tengsl við landið, aldrei búið hér, aldrei væntanlega ætlað sér að vera hér,“ segir Ragna Bjarnadóttir, forstjóri Fangelsismálastofnunar.
Með nýlegri breytingu á lögum um fullnustu refsinga er gefin tímabundin heimild til að veita erlendum föngum sem ákveðið hefur verið að vísa úr landi reynslulausn þegar einn þriðji refsitímans er liðinn.
„Viðkomandi verður að því loknu tafarlaust vísað úr landi og sætir í framhaldinu endurkomubanni til landsins og á Schengen-svæðið eftir atvikum. Heimildin er tímabundin og gildir til 1. júlí 2027,“ segir í tilkynningu á vef Stjórnarráðs Íslands.
Fleiri brottvísanir væntanlegar
Fyrr í þessum mánuði var greint frá því að undirbúningur brottvísana tíu fanga væri hafinn. Ragna segir fleiri brottvísanir standa til.
„Það eru fleiri sem þetta á við um eða munu vera komin fljótlega á þennan einn þriðja, búin að klára þá afplánun. Þegar ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun liggur fyrir hefst þessi undirbúningur,“ segir Ragna.
Mohamad Thor Jóhannesson, áður Kourani, var 15. júlí 2024 dæmdur til 8 ára fangelsisvistar. Í september 2025 var greint frá því að Kourani myndi afsala sér alþjóðlegri vernd og honum vísað úr landi eftir helming afplánunar dóms síns.
Síðan þá hafa bæði verið samþykkt lög um afturköllun alþjóðlegrar verndar og fyrrnefnd breyting á lögum um fullnustu refsingar. Kourani gæti því verið vísað brott fyrr en til stóð, í skjóli nýju laganna.
Stefán Karl Kristjánsson, verjandi Kouranis, segir fréttastofu að hann sjái ekki hvers vegna nýju lagaheimildinni yrði ekki beitt til að vísa Kourani úr landi fyrr. Dómsmálaráðuneytið segir, í svari við fyrirspurn fréttastofu um hvort það standi til, að það geti ekki svarað spurningum um einstaka málefni.
Gæti þetta orðið þannig að þið séuð að vísa einstaklingum úr landi í nafni þessara laga í hverjum mánuði eða oftar?
„Já, það gæti í prinsippinu orðið í hverjum mánuði. Lögin gilda bara í eitt ár,“ segir Ragna.
„Við eigum von á því að þessi framkvæmd verði í gangi allan gildistíma laganna.“
Fara beint úr fangelsi upp á flugvöll
„Málið er búið að vera í vinnslu hjá okkur, Útlendingastofnun og Ríkislögreglustjóra, heimferðardeildinni,“ segir Ragna. „Núna bara á næstu dögum, held ég tveimur vikum um það bil, þá eru að minnsta kosti níu einstaklingar sem munu fá reynslulausn og fara úr landi í beinu framhaldi.“
Þeir verða sendir úr landi samdægurs.
„Þegar viðkomandi fangi er búinn að afplána einn þriðja og það liggur fyrir brottvísun er okkur heimilt að veita reynslulausn. Það fellur saman við dagsetningu brottvísunarinnar. Þess vegna verðum við að vinna þetta mjög náið með embætti Ríkislögreglustjóra þannig að við veitum ekki reynslulausn fyrr en dagsetning brottvísunar liggur fyrir og þá tekur reynslulausnin gildi þann dag.“
Viðkomandi er sóttur í fangelsi og færður beint upp á flugvöll þar sem hann er sendur úr landi.
„Það er engin viðkoma innanlands.“
Útlendingastofnunar að taka ákvörðun um brottvísun og endurkomubann
Ríkislögreglustjóri, Útlendingastofnun og Fangelsismálastofnun eiga í þéttu samstarfi um framkvæmd brottvísana fanganna, segir Ragna.
„Lagalegt skilyrði fyrir því að þetta eigi við, að Fangelsismálastofnun sé heimilt að veita reynslulausn eftir einn þriðja, er að fyrir liggi ákvörðun á stjórnsýslustigi endanleg um brottvísun. Það þýðir ákvörðun Útlendingastofnunar eða eftir atvikum kærunefndar útlendingamála, ef málin eru kærð þangað. Svo er það heimferðar- og fylgdardeild Ríkislögreglustjóra sem skipuleggur og framkvæmir flutninginn sjálfan.“
Ragna segir að ekki verði að skipa náðunarnefnd til að veita föngunum reynslulausn.
„Ákvarðanir um reynslulausn eru og hafa verið í höndum Fangelsismálastofnunar. Við höfum haft heimildir til þess að veita reynslulausn eftir helming og eftir tvo þriðju og annað og það byggir á lögum um fullnustu refsinga. Þetta nýmæli í lögunum, sem er búið að samþykkja, snýst um það að við megum gera þetta í þessum tilvikum eftir einn þriðja og sú ákvörðun er í höndum Fangelsismálastofnunar.“
Ákvörðunin er kæranleg til dómsmálaráðuneytisins. Þótt ákvörðun um reynslulausn sé Fangelsismálastofnunar er það Útlendingastofnunar að fara fram á brottvísun. Reynslulausnin er aðeins veitt ef það er gert.
Útlendingastofnun tekur einnig ákvörðun um endurkomubann, hversu langt það er og hvort það nái aðeins til Íslands eða alls Schengen-svæðisins.
„Það er gengið út frá því að ef viðkomandi er frá landi utan Schengen þá gildi endurkomubannið inn á Schengen-svæðið en ef viðkomandi er frá Schengen-ríki þá sé endurkomubannið til Íslands. Það fer eftir ýmsu, meðal annars alvarleika brota, hversu langt þetta endurkomubann er.“
Ef viðkomandi kemur aftur til landsins og brýtur endurkomubannið er það refsivert lögbrot. Það er hluti af skilyrðum reynslulausnar að viðkomandi brjóti ekki af sér.
