Við lifum á tímum upplýsingaóreiðu. Hún hefur áhrif á skoðanamyndun fólks og þar með lýðræðið. Íslendingar verða að horfa til annarra ríkja og læra af þeim, smæðin hjálpar þó til að sporna við því að óprúttnir aðilar komi röngum og/eða villandi upplýsingum til fólks en það hefur aldrei verið jafn auðvelt og nú og sífellt erfiðara verður að greina á milli réttra og rangra upplýsinga. Flóðgáttir hafa opnast, gervigreind hefur sífellt meira vægi og samfélagsmiðlum vex ásmegin á meðan hefðbundnir fréttamiðlar eiga undir högg að sækja.
Þetta kom fram á ráðstefnu sem haldin var í dag og bar yfirskriftina: „Lýðræði á tímum upplýsingaóreiðu.“
Skúli Bragi Geirdal, sviðsstjóri Netvís, segir að það hafi aldrei verið eins mikilvægt fyrir Íslendinga að líta til annarra þjóða til að læra af og varast þær hættur sem stafa af upplýsingaóreiðunni.
„En það sem hjálpar okkur er smæð samfélagsins, boðleiðirnar eru styttri hér og nándin meiri svo að það er erfiðara fyrir falsréttir að ná útbreiðslu. Þannig er líka sem betur fer að sama skapi auðveldara að koma fræðslu áleiðis og leiðrétta rangfærslur. Við verðum að huga að þessum þáttum núna til að standa vörð um heilbrigt upplýsingaumhverfi,“ segir Skúli.
Verður allt að einum hrærigraut
Jón Gunnar Ólafsson, lektor við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands tekur undir með Skúla og segir flóðgáttir hafa opnast.
„Við erum að fá gríðarlega mikið magn af upplýsingum í gegnum samfélagsmiðla og við notum gervigreind til að afla okkur upplýsinga og þetta verður allt að einum hrærigraut. Það verður sífellt erfiðara að meta hvað eru traustar upplýsingar.“
Fjölmörg dæmi eru um að reynt sé að hafa áhrif á mikilvægar og stórar kosningar. Lýðræðislegt hlutverk fjölmiðla verði þannig sífellt mikilvægara. Freyja Steingrímsdóttir, framkvæmdastjóri Blaðamannafélags Íslands segir áskoranir hefðbundinna fjölmiðla miklar á sama tíma og rekstrartekjur þeirra dragast saman.
„Fjölmiðlar eru í raun grunninnviðir þegar kemur að öryggi landsins nú þegar fjölþáttaógnir steðja að í mun meiri mæli en nokkru sinni áður. Traust skiptir öllu máli í dag og þar bera fjölmiðlar mikla ábyrgð. Þeir verða að halda mjög fast í sín faglegu vinnubrögð,“ segir Freyja.
Gervigreind matar samfélagsmiðla
Sífellt fleiri nota samfélagsmiðla sem aðalfréttaveitu. Það eykur hættu á að fólk festist inni í bergmálshelli og ákveðið efni rati til þess og annað ekki.
Skúli Bragi bendir á að sífellt meira efni sé nú framleitt af gervigreind en ekki fólki.
„Við sjáum að í kosningum þá eru bottar (gervimenni) farnir að taka þátt í samtölum á netinu og maður spyr sig hvaðan gervigreindin fær sínar upplýsingar. Er hún að sækja þær frá hefðbundnum fjölmiðlum eða er hún að sækja þær frá hagsmunasamtökum eða einhverjum vafasömum stöðum. Algrímin eru markaðsdrifin og það verður að hafa það í huga,“ segir Skúli Bragi.
Jón Gunnar bætir við og segir að samfélagsmiðlarnir, tæknirisarnir og gervigreindarforritin séu ekki að hugsa um að styrkja heilbrigða lýðræðislega umræðu.
„Þau eru bara að hugsa um að græða peninga og það gengur út á að við verjum sem mestum tíma inni á þessum miðlum eða í þessum forritum og þau leitast við að birta okkur efni sem þau halda að við viljum sjá.“
Eru fjársterkir aðilar farnir að mata gervigreindina á upplýsingum til að hafa áhrif á lýðræði og hvernig ætla hefðbundnir fjölmiðlar að bregðast við því?
„Við höfum ekki hugmynd um það,“ segir Freyja. „Nú skipta traustar upplýsingar öllu máli. Það er því mjög mikilvægt að hafa öfluga ritstýrða fréttamiðla sem vinna að því að halda almenningi upplýstum um mikilvæg mál sem hafa samfélagslegt vægi og að þær upplýsingar séu aðgengilegar.
