Fidias Panayiotou, þingmaður á Evrópuþinginu og meðlimur í sérstakri nefnd þingsins um varnir gegn afskiptum af kosningum, segir Evrópusambandið og ríki innan þess sjálf reyna að hafa áhrif á kosningar í öðrum Evrópuríkjum.
Ummælin falla aðeins nokkrum vikum áður en Íslendingar ganga að kjörborðinu og ákveða hvort Ísland eigi að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Panayiotou lét ummælin falla í nýlegu samtali við þýska Evrópuþingmanninn Christine Anderson. Þau ræddu þar meðal annars starf sérstakrar nefndar Evrópuþingsins um svokallaðan evrópskan lýðræðisskjöld, European Democracy Shield.
Nefndinni er ætlað að rannsaka ógnir við lýðræðisleg ferli, upplýsingamisnotkun, erlend afskipti og veikleika í kosningakerfum Evrópuríkja. Panayiotou er sjálfur meðlimur nefndarinnar.
„Við erum að reyna að hafa afskipti“
Í viðtalinu segir Panayiotou að umræður nefndarinnar hafi að stórum hluta snúist um meint afskipti Rússa af kosningum í Evrópu. Hann segir hins vegar að nefndin horfi fram hjá því sem Evrópusambandið og einstök Evrópuríki geri sjálf.
„Við erum að reyna að hafa afskipti af kosningunum í Moldóvu. Við erum að reyna að hafa afskipti af okkar eigin kosningum, frá einu ríki til annars,“ segir Panayiotou.
Hann segir stöðuna vera hræsnisfulla.
„Við eigum að hafa áhyggjur af afskiptum Rússa af kosningum. Algjörlega. En ekki aðeins Rússlandi,“ segir hann.
Anderson tekur undir gagnrýnina og segir niðurstöðuna af starfi nefndarinnar að hennar mati vera þá að ráðamenn innan ESB séu ekki hræddir um lýðræðið heldur séu þeir hræddir við lýðræðið.
Hún sakar ráðamenn innan sambandsins um að nota hugtök á borð við hatursorðræðu, upplýsingaóreiðu og erlenda upplýsingamisnotkun til að takmarka pólitíska umræðu og koma í veg fyrir að almenningur geti haft áhrif á stefnu stjórnvalda.
Nefndin hefur sérstaklega skoðað Moldóvu
Ummæli Panayiotou vekja sérstaka athygli vegna þess að lýðræðisnefndin hefur sjálf beint sjónum sínum að Moldóvu.
Sendinefnd frá nefndinni heimsótti höfuðborgina Chișinău í maí 2025 og átti fundi með stjórnvöldum, öryggisstofnunum og félagasamtökum. Tilgangurinn var samkvæmt Evrópuþinginu að skoða viðbrögð Moldóvu við erlendum afskiptum og upplýsingaaðgerðum í tengslum við forsetakosningar og þjóðaratkvæðagreiðslu landsins um Evrópumál.
Panayiotou útskýrir ekki nánar í viðtalinu hvað hann á við með afskiptum ESB af kosningum í Moldóvu. Hann nefnir engin einstök verkefni, greiðslur eða ákvarðanir og leggur ekki fram gögn til stuðnings fullyrðingunni.
Ummælin eru því ekki sönnun þess að Evrópusambandið hafi átt ólögmæt afskipti af kosningum. Þau eru engu að síður athyglisverð vegna stöðu Panayiotou innan nefndar sem hefur það yfirlýsta hlutverk að vernda kosningar gegn einmitt slíkum afskiptum.
Ver ekki allar hugmyndir Anderson
Panayiotou er ekki jafn afdráttarlaus í andstöðu sinni við Evrópusambandið og Anderson. Í viðtalinu bendir hann á að lítil Evrópuríki geti öðlast aukinn styrk í viðskiptasamningum og alþjóðlegum samskiptum með því að koma fram saman.
Hann segir að Kýpur, með um eina milljón íbúa, hafi mun minna samningsafl eitt og sér en sem hluti af sameiginlegum markaði með hundruð milljóna íbúa. Anderson viðurkennir að það séu gild rök fyrir samstarfi ríkja innan Evrópu, en telur að kostnaðurinn felist í því að ríkin þurfi jafnframt að samþykkja ákvarðanir sem þau vilji ekki.
Panayiotou segist jafnframt telja mögulegt að breyta sambandinu með lýðræðislegum hætti, meðal annars með því að kjósa aðra fulltrúa á Evrópuþingið.
Íslendingar kjósa 29. ágúst
Ummælin koma fram á viðkvæmum tíma fyrir Ísland. Þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarviðræður við Evrópusambandið fer fram laugardaginn 29. ágúst.
Spurningin á kjörseðlinum verður:
„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“
Svarmöguleikarnir eru já og nei. Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar verður ráðgefandi samkvæmt kosningalögum.
Sigri já-sjónarmiðið verða aðildarviðræður hafnar á ný. Það jafngildir þó ekki sjálfkrafa inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Ef viðræðurnar leiða til aðildarsamnings hefur ríkisstjórnin boðað að samningurinn verði lagður fyrir þjóðina í annarri þjóðaratkvæðagreiðslu.
Íslensk stjórnvöld hafa lagt áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan snúist um að kanna hvaða samning Ísland gæti fengið. Gagnrýnendur aðildarferlisins hafa á móti bent á að með já-atkvæði sé Ísland að ganga inn í pólitískt ferli gagnvart stofnun sem hafi sífellt aukið völd sín á kostnað einstakra ríkja.
Ummæli Panayiotou bæta nýrri vídd við þá umræðu. Þingmaður sem situr sjálfur í nefnd Evrópuþingsins um vernd lýðræðis og kosninga heldur því nú fram að Evrópusambandið beiti sjálft aðferðum sem nefndinni er ætlað að berjast gegn.
