Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi í fyrra, 2025, var 10,6 milljónir tonna af CO2-ígildum, sem er 3,9 prósentum minna en 2024 en þó tveimur prósentum meira en 1990. Þetta kemur fram í nýjustu skýrslu Umhverfis- og orkustofnunar um losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi.
Losun Íslands skiptist í þrjá meginflokka; samfélagslosun, losun vegna landnotkunar og losun frá staðbundnum iðnaði. Sem fyrr er hún mest frá landnotkun, 6,1 milljón tonna, næst mest frá samfélaginu, 2,8 milljónir tonna og minnst frá Iðnaðinum, 1,7 milljónir tonna. Heildarlosun án landnotkunar er því 4,5 milljónir tonna og hefur aukist um 22 prósent frá 1990.
Ólíklegt að markmið um samdrátt náist án kaupa á losunarheimildum
Samfélagslosun er eini losunarflokkurinn þar sem íslensk stjórnvöld hafa sett sér mælanleg markmið um samdrátt. Núgildandi krafa, samkvæmt skuldbindingum Íslands gagnvart ESB, er 29 prósenta samdráttur samfélagslosunar til ársins 2030, frá því sem hún var 2005. Allar líkur eru hins vegar á að krafan muni hækka og hljóða upp á 41 prósent samdrátt fyrir þetta sama tímabil.
Sérfræðingar Umhverfis- og orkustofnunar segja ólíklegt að Ísland nái að uppfylla þá kröfu og áætla að samdrátturinn í samfélagslosun verði einungis 21 prósent fram til 2030, sem þýðir að Ísland gæti neyðst til að kaupa losunarúthlutanir frá öðrum löndum, en við seljum þær úthlutanir í dag til að vega upp á móti of mikilli samfélagslosun.
Losun frá vegasamgöngum eykst á milli ára þrátt fyrir orkuskipti
Samfélagslosun skiptist í nokkra flokka þar sem þrír flokkar losa öðrum meira. Þetta eru landbúnaður, fiskiskip og svo vegasamgöngur, sem vega sýnu þyngst, en þriðjungur allrar samfélagslosunar kemur frá þeim. Það sem meira er: Hún dróst ekkert saman heldur þvert á móti jókst um 1,3 prósent á milli ára, þrátt fyrir rafbílavæðingu síðustu ára. Engu að síður reikna sérfræðingar Umhverfis- og orkustofnunar með því að losun frá vegasamgöngum fari hratt minnkandi næstu ár og verði komin niður undir núllið um miðja öld.
Hvers vegna þessi bjartsýni - og hvað er brýnast?
Spegillinn fékk Nicole Simone Keller, teymisstjóra losunarbókhalds hjá Umhverfis- og orkustofnun í heimsókn og spurði hana meðal annars hvað réttlætti þessa bjartsýni hennar og kollega hennar á hraðminnkandi losun frá umferðinni, í ljósi þróunarinnar á síðasta almanaksári. Hún var líka spurð út í merkingu hugtaksins kolefnishlutleysi, sem hvorki hefur verið skilgreint að neinu gagni í íslenskum né alþjóðlegum lögum og samningum, auk þess sem hún var þýfguð um mikilvægustu, einstöku aðgerðina til að koma Íslandi á réttan kjöl í losunarbókhaldinu.
Hún átti ekki svar við fyrri spurningunni en svarið við þeirri seinni hafði hún á reiðum höndum: „Endurheimt votlendis er efst á listanum.“
Hlusta má á viðtalið við Nicole í spilaranum hér að neðan.
