Í Heimsglugganum á Morgunvaktinni á Rás 1 var fjallað um orrustuskipið Bismarck, fjárdrátt framkvæmdastjóra Skoska þjóðarflokksins, stjórnmál í Svíþjóð og stöðuna í átökum Bandaríkjanna og Írans og möguleika á friðarsamningum.
Endurminningar sjóliðsforingja af Bismarck
Fyrst var rifjað upp viðtal úr Kastljósi á sunnudegi 1989 við Burkard von Müllenheim-Rechberg sem var hæst settur þeirra sjóliðsforingja sem komust lífs af er orrustuskipinu Bismarck var sökkt 1941. Hann nam lögfræði eftir síðari heimsstyrjöldina og gekk til liðs við utanríkisþjónustu Vestur-Þýskaland og var fyrsti ræðismaður Vestur-Þýskalands á Íslandi. Von Müllenheim-Rechberg skrifaði bók um reynslu sína í þýska flotanum. Hún heitir ,,Orrustuskipið Bismarck : frásögn skipverja sem komst lífs af úr viðureigninni". Bókin kom út á íslensku 1989, úgefin af Almenn bókafélaginu. Von Müllenheim-Rechberg kom í heimsókn til Íslands vegna útgáfunnar og Unnur Úlfarsdóttir sem þá var fréttamaður ræddi við hann.
Kápa minningarbókar sem Burkard von Müllenheim-Rechberg barón skrifaði um tímann þegar hann var sjóliðsforingi. Bókin heitir á íslensku: ,,Orrustuskipið Bismarck : frásögn skipverja sem komst lífs af úr viðureigninni".
„Slíkt upplifir maður vonandi aldrei aftur”
Í viðtalinu lýsti von Müllenheim-Rechberg bæði orrustunni þar sem orrustubeitiskipinu HMS Hood var sökkt vestur af Reykjanesi 24. maí 1941 og einnig er Bismarck var sökkt þremur dögum.
Fram- og afturhluti flutu í sjónum og sukku hægt. Risastór stálflykki þeyttust upp í loft og jafnvel heilu skotpallarnir. Um 300 metra hátt reykský steig upp. Þetta var ótrúleg, óhugnanleg en um leið áhrifamikil sjón. Þótt skipið væri í tveimur hlutum sáum við fjóra rauðgula blossa úr byssunum á framhluta skipsins. Þar skutu skytturnar enn lokaskotum frá sundurtættu skipinu. Það hafði djúp áhrif á okkur og við fylltumst virðingu fyrir þessum mönnum. Slíkt upplifir maður aðeins einu sinni og vonandi aldrei aftur.
Fjárdráttur framkvæmdastjóra SNP
Peter Murrell, fyrrverandi framkvæmdastjóri Skoska þjóðarflokksins og eiginmaður Nicolu Sturgeon, fyrsta ráðherra Skotlands, hefur játað að hafa dregið sér 166 milljónir króna úr sjóðum SNP. Hjónabandi Murrells og Sturgeon er lokið og hún kveðst ekki hafa vitað um fjárdrátt eiginmannsins og rannsókn hafi leitt í ljós sakleysi hennar. Murrell notaði lét flokkssjóð SNP borga fyrir ótrúlegustu hluti, leikjatölvur og vídeóleiki, rándýr úr og penna eins og Montblanc Starwalker World Time sjálfblekung fyrir 165 þúsund krónur, kaffivélar, smá hluti eins og DVD seríur um Sherlock Holmes og dönsku þættina Forbrydelsen og Borgen, en Nicola Sturgeon lýsti aðdáun sinni á þeim þáttum. Svo voru stærri hlutirnir lúxushúsbíll fyrir 16 milljónir, Volkswagen Golf og Jagúar.
Sturgeon segir rannsókn lögreglu hafa hreinsað sig
Murrell var fyrst handtekinn og yfirheyrður fyrir þremur árum og var ákærður í fyrra og þegar réttarhöldin hófust fyrr í vikunni játaði hann sekt sína. Nicola Sturgeon var einnig handtekin og yfirheyrð. Hún hefur sagt að hún hafi ekki haft hugmynd um fjárdrátt eiginmannsins og væri mjög sár og teldi sig svikna. Hún hefur líka ítrekað að hún hafi sætt rannsókn og ekkert saknæmt gert. Sturgeon tilkynnti í janúar í fyrra að hún ætlaði að skilja við Murrell og að þau hefðu verið skilin að borði og sæng um einhvern tíma.
Sögð hafa þagað í yfirheyrslum
Þegar Sturgeon var handtekin og yfirheyrð kvaðst hún ætla að aðstoða lögregluna við rannsókn málsins. Nú hefur dagblaðið Sun í Skotlandi upplýst að Sturgeon hafi neitað að svara spurningum lögreglu í sjö klukkutíma yfirheyrslu. Lögfræðingur hennar segir að hún hafi seinna svarað ítarlega og skriflega.
Svik sem ekki er hægt að fyrirgefa
Peningarnir sem Murrell stal eru af framlögum fólks og fyrirtækja til flokksins og John Swinney, núverandi leiðtogi SNP, sagði að Murrell hefði svikið fólk sem hefði gefið flokknum fé til að berjast fyrir pólitískum stefnumálum og það væri ekki hægt að fyrirgefa slík svik.
Kosningabarátta hafin í Svíþjóð
Stjórnarandstaða í forystu fyrir kosningar í Svíþjóð í haust
Í Svíþjóð hefur stjórnarandstaðan tæplega 10 prósentustiga forskot á stjórnarflokkana en kosið verður til þings 13. september. 53,9 prósent segjast styðja stjórnarandstöðuflokka í nýrri könnun og 44,2 prósent kveðast ætla að kjósa einhvern stjórnarflokkanna. Í frétt sænska ríkisútvarpsins af stjórnmálastöðunni nú var bent á að ekki hefði verið meiri munur á fylkingunum síðan í september í fyrra og þetta þrátt fyrir að stjórnin hefði gripið til ýmissa aðgerða sem ættu að bæta hag almennings, eins og lækkunar virðisaukaskatts á matvæli, lækkunar bensín- og olíuverðs og fyrirætlana um miklar niðurgreiðslur á almenningssamgöngum.
Tidö-flokkarnir eiga sumir undir högg að sækja
Flokkarnir fjórir sem standa að núverandi ríkisstjórn eru kenndir við Tidö-kastala nærri Västerås þar sem flokkarnir gerðu samkomulag um myndun ríkisstjórnar. Þetta eru Moderaterna, sem er í pólitík svipaður Sjálfstæðisflokknum og hefur lengi verið stærsti flokkurinn á hægri vængnum, Kristilegir demókratar, Kristdemokraterna, Frjálslyndir, Liberalerna sem áður hét Folkpartiet, Þjóðarflokkurinn, og Svíþjóðardemókratar, sem eru lengst til hægri, þjóðernissinnaður og pópúlískur flokkur sem ekki hefur fengið að koma í ríkisstjórn til þessa. Þannig eru þeir stuðningsflokkur við ríkisstjórnina en sitja ekki í henni. Þetta er svipað ástand og var í Danmörku fyrir áratug þegar Danski þjóðarflokkurinn studdi ríkisstjórn Lars Lökkes Rasmussens en var utan stjórnar. Báðir þessir hægriflokkar hafa haft umtalsverð áhrif á stefnu stjórnanna. Svíþjóðardemókratar hafa nú um hríð verið með meira fylgi í skoðanakönnunum en Moderaterna og fengu meira fylgi í kosningunum 2022, fengu þá 20,54% og er spáð næstum sama fylgi núna. Moderaterna, sem er flokkur Ulf Kristersson forsætisráðherra, er spáð að tapi tveimur prósentustigum frá kosningunum og fái 17,5 prósent. Kristdemókrötum er einnig spáð fylgistapi en þeir komist samt á þing.
Óljósar friðarhorfur í átökum Írans og Bandaríkjanna
Donald Trump Bandaríkjaforseti lýsti um helgina því að góðar horfur væru á friðarsamningum við Írani. Ríkissjónvarpið í Íran sagði í gær að í samkomulaginu fælist að Hormús-sund yrði opið fyrir siglingar undir stjórn Írans og Óman og að Bandaríkjamenn færu með herafla sinn á brott. Þessu lýsti Trump umsvifalaust sem algerri firru. Allt er því enn í mikilli óvissu.
