Bjarnheiður Kristinsdóttir sat í strætó á leið sinni um Reykjavík þegar hún varð vör við eld í ruslatunnu. Hún ákvað að hringja í Neyðarlínuna til þess að tilkynna um eldinn en allt kom fyrir ekki og hún náði ekki í gegn. Bjarnheiður er með eins árs gamlan Google Pixel síma og hafði áður prófað að hringja í 1280 þar sem allt virkaði sem skyldi.
„Ég reyndi að hringja í Neyðarlínuna. Ég sá á skjánum hjá mér að það er verið að senda staðsetningu en það gerist ekki. Ég fæ ekki són eða neitt. Ég prufaði að endurræsa símann og það virkaði ekki. Á sínum tíma fékk ég skilaboð frá mínu símfyrirtæki að mitt tæki myndi ekki duga fyrir þær breytingar sem væru fram undan. Þannig ég keypti mér nýjan síma í því framhaldi og fylgdi leiðbeiningum um að virkja VoLTE. Ég prufaði líka að hringja í 1280 til að athuga neyðarnúmerið og það virkaði,“ segir Bjarnheiður.
Eina ástæðan fyrir því að hún keypti sér nýjan síma var til þess að bregðast við útfösun 2G og 3G kerfanna.
Bjarnheiður hringdi í sitt símafyrirtæki í kjölfarið og skelltu þeir skuldinni á Google, að þeir hefðu ekki komið með uppfærslu. Hún hafði einnig samband við Fjarskiptastofu og var ekki sátt við svör þeirra:
„Það hvernig þetta er kynnt, bara sem rosalega jákvætt og að við séum fremst í heimi með eitthvað svaka gott kerfi. Það er ekkert talað um galla. Svo þegar kemur í ljós í Eyjaálfu að þetta olli vandræðum, af hverju er ekki ýtt á bremsuna og við frestum þessum breytingum. Af hverju er svona stofnun eins og Fjarskiptastofa að láta einhver markaðslögmál hafa áhrif á sig?“
Samsung og Apple stærst á Íslandsmarkaði
Á Íslandi eru Samsung og Apple með stærstu markaðshlutdeild þegar kemur að farsímum. Fjarskiptafyrirtækin Síminn, SÝN og Nova selja öll þær gerðir, sem og Xiaomi. Þá eru Nokia og Redmi einnig vinsælir framleiðendur hjá þeim.
Fréttastofa setti sig í samband við söluaðila símtækja á Íslandi, sem er ekki einn af stóru fjarskiptafyrirtækjunum. Þeir selja meðal annars Google síma, OnePlus og Motorola sem enginn af fjarskiptafyrirtækjunum selur.
Þeir leggja mikla áherslu á að selja símtæki sem virka en sögðu þó að uppfærslur á þá síma sem stóru fyrirtækin selja ekki gætu verið lengur að berast, þar sem það vantar þrýstinginn frá rekstraraðilum fjarskiptakerfanna á símafyrirtækin að koma með þær uppfærslur sem þarf.
Málið snerist um þær stillingar sem þyrfti að koma til símaframleiðenda frá fjarskiptafyrirtækjunum og það skorti þann vilja hjá fyrirtækjunum, þar sem þeir selja ekki þá síma.
Ástralir viðurkenna mistök
Eins og áður hefur komið fram var Ísland annað landið í heiminum á eftir Ástralíu til þess að slökkva alfarið á 2G og 3G kerfunum.
Talið er að rekja megi þónokkur dauðsföll í Ástralíu til lokunar 2G og 3G kerfa þar í landi þar sem að fólk annaðhvort náði ekki símasambandi eða náði ekki í Neyðarlínuna, eins og er að gerast hér á Íslandi.
Inaki Berroeta, forstjóri TPC Telecom í Ástralíu, upplýsti í ástralska þinginu að rekja mætti dauðsföll til þess að fólk hefði verið með síma sem væri tengdur 4G/LTE en þegar að hann reyndi að ná í 000, neyðarnúmerið í Ástralíu, hefði símtalið ekki farið í gegn.
Fréttirnar frá Ástralíu urðu til þess að Evrópulönd seinkuðu útfösun 2G og 3G kerfa hjá sér.
„Útfösun 2G og 3G kerfanna hefur leitt í ljós alvarlegt ósamræmi milli snjallsíma og 4G/5G þjónustu sem krafist er fyrir neyðarsamskipti,“ sagði Gary Machado, forstjóri EENA - samtaka neyðarlínunúmera í Evrópu (European Emergency Number Association)), í Evrópuþinginu í nóvember.
Til samanburðar hafa lönd á borð við Bretland ákveðið að hafa 2G kerfið opið til 2033 af öryggisástæðum og Svíar til 2027. Upplýsingar frá báðum löndum segja að þau hafi ákveðið að læra af reynslu Ástrala.
Helstu ástæður sem PTS (sænska fjarskiptastofnunin) hefur gefið er að of margir notist enn við 2G kerfið eins og neyðarbúnaður, lyftusímar og öryggiskerfi. Sömu sögu er að segja frá Bretlandi.
100% hægt að tengja dauðsföll við útfösun 2G og 3G kerfanna
Páll Þórðarson, Íslendingur búsettur í Ástralíu, sagði í samtali við fréttastofu að almenningur í Ástralíu væri frekar reiður en reiði þeirra beindist aðallega að stóru símafyrirtækjunum. Rekstraraðili neyðarnúmersins í Ástralíu er Telstra, eitt af stærstu símafyrirtækjunum þar í landi.
„Það er 100% hægt að tengja dauðsföll við það að það var slökkt á 2G og 3G kerfunum.“
Vandræði hafa verið á símkerfinu í Ástralíu hjá bæði Telstra og Optus, sem eru stærstu fjarskiptafyrirtækin þar í landi. Optus-kerfið hrundi tvívegis á árinu 2025 með tilheyrandi vandræðum og nú síðast í gær voru mikil vandræði á kerfinu hjá Telstra.
Páll segir að þetta sé nýtt og hafi ekki gerst reglulega áður en slökkt var á 2G og 3G. Ef hökt hefði verið á öðru hvoru kerfinu þá hefði maður færst sjálfkrafa yfir á hitt.
„Einhverra hluta vegna, þó að allir séu brjálaðir – forsætisráðherra og allir – þá er ekki talað um 2G og 3G. Heldur beinist reiðin að Telstra og Optus. [...] Almenningur tengir bara við að þessi stórfyrirtæki séu að bregðast okkur.“
Páll segir líkindi vera milli Ástralíu og Íslands í þessum málum. Bæði löndin séu strjálbýl og meirihluti búi á litlu svæði. Þar af leiðandi er dýrt að halda úti 2G og 3G kerfunum þar - en að sama skapi hættulegt þar sem netið er ekki þétt og margir verða varir við lélegra símasamband.
