Miklar sveiflur í fjölda efnaskiptaaðgerða hér á landi skýrast af uppsafnaðri þörf fyrir nokkrum árum og síauknum vinsældum þyngdarstjórnunarlyfja að undanförnu, að mati kviðarholsskurðlæknis. Hann telur eftirspurnina vera meiri hér en í nágrannalöndunum því ofþyngd sé algengari hér á landi.
Efnaskiptaaðgerðum fjölgaði um úr nærri 600 árið 2020 í rúmlega þúsund árið 2021, samkvæmt gögnum frá Sjúkratryggingum Íslands. Þá náði fjöldinn hámarki og síðan þá hefur þeim fækkað á hverju ári. Í fyrra voru þær um 400.
„Þessi mikli fjöldi fyrir nokkrum árum, hann var kannski óeðlilega mikill, sem skýrist meðal annars af því að það var ákveðin uppsöfnuð þörf á Íslandi fyrir þessar aðgerðir,“ segir Aðalsteinn Arnarson, kviðarholsskurðlæknir hjá Klíníkinni, þar sem meirihluti efnaskiptaaðgerða hér á landi eru framkvæmdar, einna helst hjáveituaðgerðir og svokölluð magaermi.
Lyf eðlilegt fyrsta skref
Fækkunin skýrist þá af því að unnið hafi verið á þeirri þörf en líka af aukinni notkun þyngdarstjórnunarlyfja.
„Í dag er eðlilegra fyrsta skref að viðkomandi fari á lyf til að sjá hvernig þau reynast og síðan tekur það oft kannski eitt til tvö ár að átta sig almennilega á því hvort lyfin séu rétta lausnin eða ekki,“ segir Aðalsteinn.
„Þannig að hluti af þeim hópi endar kannski í aðgerð seinna meir en stærri hlutinn er kannski áfram á lyfjum og nær góðum árangri þar.“
Aðgerðirnar séu þó töluvert algengari hér á landi en á hinum Norðurlöndunum, því offita sé algengari á Íslandi.
„Ef við berum okkur saman við helstu nágrannalönd, Noreg og Svíþjóð, þá er í dag verið að framkvæma sirka á bilinu 40 til 50 aðgerðir per 100.000 íbúa,“ segir Aðalsteinn.
„Uppreiknað gæti maður áætlað að þörfin á Íslandi væri í kringum 300 aðgerðir á ári. Þannig að ég held að við séum núna að nálgast þetta jafnvægi.“
Tölurnar ná til aðgerða sem eru framkvæmdar hér á landi eða erlendis á vegum Sjúkratrygginga. Þær ná ekki yfir fólk sem fer erlendis á eigin vegum og greiðir sjálft fyrir alla aðgerðina. Þær tölur liggja ekki fyrir.
Margir ekki í eftirfylgni
Aðalsteinn segir að gert sé ráð fyrir að fólk sé í ákveðinni eftirfylgni í að minnsta kosti ár eftir efnaskiptaaðgerð, til að mynda til að vakta steinefnaupptöku. Hins vegar sé sennilega töluverður hópur fólks sem fari ekki í neina eftirfylgni eftir að hafa undirgengist aðgerð erlendis á eigin kostnað.
Slíkt gæti valdið vandræðum ef fólk þarf að leita til læknis vegna fylgikvilla eða vanda sem tengist aðgerðinni, til að mynda ef gögn vantar frá erlendu stofunni þar sem aðgerðin var gerð.
„Það er nú ekki stór hópur sem kemur til okkar, en þessi hópur er alveg pottþétt þarna úti. Það eru einstaklingar sem eru ekki í virkri eftirfylgni og við sjáum þessa einstaklinga af og til. Þá eru ákveðin vandamál til staðar sem þarf að leysa.“
Fjallað verður um þyngdarstjórnun í þættinum Torginu á RÚV í kvöld klukkan 19:45.
