Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra segist vilja bregðast við því að engin kaupskip séu skráð á landinu með því að efla alþjóðlega skipaskrá hérlendis þannig að einhver kaupskip verði skráð á Íslandi. Þetta sé mikilvægt til að styrkja öryggi Íslands og tryggja að betur sé hægt að bregðast við áföllum. Segir ráðherran einnig til skoðunar að hægt verði með lögum að ríkið leggi hald á skip í neyðarástandi.
Þetta kemur fram í svari ráðherrans við fyrirspurn Dags B Eggertssonar þingmanns Samfylkingarinnar.
Spurði Dagur ráðherrann að þar sem ekkert íslenskt kaupskip hafi siglt undir íslenskum fána í rúma tvo áratugi, hvort að hafi þá verið lagt mat á það að hvaða marki aðgangur Íslands að þessum skipum gæti takmarkast eða glatast komi til alþjóðlegra átaka, neyðarástands eða annarra alvarlegra truflana á alþjóðlegum flutningakeðjum.
Eyjólfur svaraði því til að samkvæmt hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna skuli skip aðeins sigla undir fána eins ríkis og lúta sérlögsögu þess á úthafinu. Kaupskip sem sigli til og frá Íslandi lúti því á úthafinu ekki lögsögu Íslands þar sem þau séu skráð á skipaskrár annarra ríkja og sigli því undir fána þeirra.
Komi til ófriðar eða annars neyðarástands hér á landi eða á heimsvísu geti íslenska ríkið ekki gert tilkall til skipa sem sigli undir erlendum fána og sú staða geti skapast að Ísland verði háð ríkjum þar sem skipin séu skráð til flutninga til og frá landinu.
Breytingar
Dagur spurði Eyjólf um hvort unnar hefðu verið greiningar í ráðuneytinu um mögulegar afleiðingar þess að hafa ekki nein kaupskip skráð á landinu.
Fer Eyjólfur yfir ýmsar hugmyndir, greiningar og áform sem unnin hafa verið síðan 2004 í ráðuneytinu og forverum þess. Segir hann meðal annars að í mars 2021 hafi samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið kynnt til umsagnar drög að frumvarpi til laga um íslenska alþjóðlega skipaskrá í samráðsgátt stjórnvalda. Í greinargerð sem fylgdi drögunum hafi komið fram fram að ekki væri talið æskilegt með tilliti til þjóðaröryggis að öll kaupskip sem sigli hingað til lands séu undir erlendum fána og lúti erlendum lögum. Komi til ófriðar eða hamfara af öðrum toga sé mikilvægt að skip lúti íslenskum lögum þannig að tryggja megi örugga vöruflutninga til og frá landinu. Fjallað sé um mikilvægi öruggra vöruflutninga til og frá landinu með tilliti til matvæla- og orkuöryggis þjóðarinnar. Frumvarpið hafi ekki verið lagt fram á Alþingi.
Eyjólfur segir að í hans tíð hafi málið verið tekið upp að nýju innan ráðuneytisins. Minnisblað um samkeppnishæfni siglinga hafi verið á dagskrá fundar ríkisstjórnar í september 2025. Einn þáttur þess snúi að mikilvægi eflingar íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár. Segist Eyjólfur hafa sent ritara Þjóðaröryggisráðs erindi um málið í desember 2025 þar sem hann hafi upplýst um stöðuna og að hún kynni að varða öryggi ríkisins og almennings. Þá hafi hann sett á dagskrá ríkisstjórnarfundar minnisblað um íslenska alþjóðlega skipaskrá í mars síðastliðnum.
Skrá
Dagur spurði loks hvort Eyjólfur teldi þá stöðu ásættanlega að ekkert kaupskip værri skráð á Íslandi og ef ekki hvaða aðgerða hann ætlaði sér að grípa til.
Segir Eyjólfur stöðuna ekki samræmast því áfallaþoli sem íslenskt samfélag geri kröfu um. Á öðrum Norðurlöndum sé litið á sjóflutninga sem hluta af heildstæðu öryggisumhverfi og áfallaþoli samfélagsins.
Efling íslenskrar alþjóðlegrar skipaskrár styrki getu ríkisins til að efla áfallaþol íslensks samfélags við óvenjulegar aðstæður sem skapast geti.
Áformar Eyjólfur að leggja fram á þingi frumvarp til breytingar á lögum um íslenska alþjóðlega skipaskrá með það að markmiði að efla skipaskrána og gera hana að raunhæfum kosti fyrir skipafélög. Eitt helsta markmið þess snúi að því að auka áfallaþol íslensks samfélags. Segir Eyjólfur einnig að til skoðunar sé að setja lög um að hægt sé að leggja hald á skip þegar neyðarástand skapist, sambærileg við norsk lög þess efnis, sé þar höfð hliðsjón af vinnu við eflingu áfallaþols samfélagsins og haft samráð við helstu hagaðila innan Stjórnarráðsins.
