Núna eru við völd í þremur af fjórum löndum Stóra-Bretlands eða Sameinaða konungdæmisins flokkar sem hafa sjálfstæði á stefnuskrá sinni og vilja leysa UK upp. Leiðtogar þessara flokka og fyrstu ráðherrar Wales, Skotlands og Norður-Írlands, Rhun ap Iorwerth, John Swinney og Michelle O’Neill, hittust í Cardiff fyrr í vikunni og þar að auki var Mary Lou McDonald, leiðtogi Sinn Fein á Írlandi, með á fundinum. Í sameiginlegri yfirlýsingu sögðu þau að „tími Westminster væri senn á enda“.
Hittust til að bera saman bækur
Rhun ap Iorwerth, fyrsti ráðherra Wales, sagði að fundurinn hefði verið til þess að flokkar sem hefðu sama markið gætu borið saman bækur sínar. Hann að hvað varðaði Wales þá væri framtíðin í höndum þjóðarinnar. Ap Iorwerth hefur áður sagt að það verði ekki efnt til atkvæðagreiðslu um sjálfstæði fyrr en eftir næstu kosningar til welska þingsins, Sennedd, eftir fjögur ár.
Ekki líkur á breytingum í bráð
Litlar líkur eru á að fjórmenningunum sem hittust í Cardiff verði að ósk sinni um sjálfstæði Skotlands og Wales og sameinað Írland í bráð. Breska stjórnin hefur neitað Skotum um aðra þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði, hugmyndin nýtur ekki stuðnings meirihluta Walesbúa né vill meirihluti Norður-Íra sameinast Írska lýðveldinu. Í þessu sambandi skipta yfirlýsingar Donalds Trumps Bandaríkjaforseta um sameinað Írland litlu máli. Afstaða Norður-Íra gæti þó breyst með tímanum því að yngra fólk er hlynntara sameiningu en eldri kynslóðir. Samt er það svo að innan við helmingur yngra fólks styður sameiningu írsku ríkjanna.
Hafa áhyggjur af öfugþróun lýðræðis í heiminum
Alþjóðleg stofnun, International IDEA (The International Institute for Democracy and Electoral Assistance), sem sett var á fót fyrir 30 árum til að fylgjast með og styðja lýðræðisþróun í heiminum gaf í vikunni út ársskýrslu um þróun lýðræðis.
Við mat á lýðræðisþróuninni er litið til margra hluta svo sem kosninga, tjáningarfrelsis, friðar og öryggis. 35 ríki eiga aðild að stofnuninni, þar á meðal öll Norðurlöndin nema Ísland. IDEA hefur aðalskrifstofu sína í Stokkhólmi. Í skýrslunni, The Global State of Democracy, segir að öfugþróun lýðræðis hafi ekki verið meiri síðan á áttunda áratug síðustu aldar. Bandaríkin eru sérstaklega nefnd sem áhyggjuefni. Annika Silva Leander talsmaður IDEA segir að hröð afturför hafi orðið frá því Donald Trump tók aftur við embætti.
Sumt hefur breyst til batnaðar
Þetta er hins vegar ekki allt á sömu bókin lært, í nokkrum löndum hefur þróunin verið til betri vegar og Leander nefndi að síðustu fimm árum hefðu lýðræði aukist í löndum eins og Sýrlandi, Sri Lanka, Bangladess, Póllandi, á Fidjí-eyjum, Brasilíu og Gvatemala. Þetta séu ólík lönd og ólíkir þættir sem hafi batnað. Annika Silva Leander benti líka á að lýðræði væri ekki sjálfgefið, það sem hefði gerst í Bandaríkjunum og öðrum grónum lýðræðisríkjum sýndi að það gæti veikst og það þurfi að passa upp á lýðræðið og fólk verði að taka virkan þátt í því.
Áuninn réttindi eru ekki sjálfgefin
Margir eru sömu skoðunar og Leander um fólk þurfi að gæta lýðræðisins. Hrafnkell Lárusson sagnfræðingur lagði áherslu á þetta í fyrirlestri fyrr í vikunni þar sem hann sagði að það væri ekki sjálfgefið að áunnin réttindi viðhaldist og að atbeini almennings sé mikilvægt til að viðhalda og efla lýðræði. Hrafnkell fjallaði í fyrirlestrinum um bók sína Lýðræði í mótun sem er byggð á doktorsritgerð hans.
Kosningar í Rússlandi
Þingkosningar verða í Rússlandi 18.-20. september og Vladimír Pútín Rússlandsforseti ávarpaði rússnesku þjóðina í gær vegna kosninganna. Jan Espen Kruse, fréttamaður norska ríkisútvarpsins NRK í Moskvu og sérfræðingur um málefni Rússlands, sagði að það hefði verið sérstakt í ræðunni að Pútín tengdi kjörsókn við stuðning við allsherjarstríðið í Úkraínu. Hann sagði að ef milljónir Rússa styddu stríðsreksturinn yrði það til marks um mikla rússneska einingu. Kruse sagði jafnframt að úrslitin væru fyrir fram ljós, ríkisstjórnarflokkurinn Sameinað Rússland héldi meirihluta sínum á þingi og enginn byggist við nokkru öðru enda fengju ekki aðrir að bjóða fram en þeir sem njóta velvildar stjórnvalda í Kreml.
Kosningarnar eru ekki óáhugaverðar
Jón Ólafsson prófessor sem þekkir afar vel til rússneskra málefna ræddi þessar kosningar á Morgunvaktinni þriðjudaginn 15. september. Jón segir að þó að kosningarnar séu ekki lýðræðislegar séu þær áhugaverðar. Jón segir á Facebook síðu sinni um kosningarnar:
Því er oft haldið fram að þar sem því fer fjarri að kosningarnar byggi á eðlilegri lýðræðislegri samkeppni um atkvæði og stefnu þá séu þær með öllu óáhugaverðar. Þetta er ekki að öllu leyti rétt, því að þingkosningar og ekki síður kosningar til þinga og æðstu embætta einstakra héraða, opinbera á margan hátt eðli valdsins í Rússlandi og sýna ótta ráðamanna sem vilja á sama tíma geta haldið því fram að almenningur ráði ferðinni og stjórnað niðurstöðum kosninga.
Kosið í Serbíu ári á undan áætlun
Boðað hefur verið til þingkosninga í Serbíu 25. október, rúmu ári áður en til stóð. Mikil mótmæli hafa verið reglulega í landinu síðan í nóvember 2024 þegar þak á lestarstöð í Novi sad hrundi og sextán létust. Stúdentar hafa farið fyrir mótmælunum og kröfðust fyrst að slysið yrði rannsakað vegna gruns um að spilltir verktakar hefðu kastað höndum til verksins. Seinna breyttust mótmælin breyst í kröfur um afsögn forsetans og nýjar þingkosningar. Margir hafa kennt spillingu og vanrækslu stjórnvalda um slysið en Aleksandar Vučić forseti hefur hafnað þeim ásökunum. Öfugt við margar aðrar mótmælaöldur í Serbíu þá hafa þessi haldið áfram og það er enn mikill krafur í stúdentahreyfingunni sem stendur að mótmælunum.
Vučić hefur verið forseti Serbíu frá 2017 og gegndi áður embætti forsætisráðherra frá 2014 til 2017. Flokkur hans, Framfaraflokkur Serbíu, fékk meirihluta í síðustu þingkosningum 2024. Miloš Vučević varð forsætisráðherra en þurfti að segja af sér í ársbyrjun 2025. Óháðar eftirlitsstofnanir sögðu að brögð hefðu verið í tafli í kosningunum. Vučić kann að hafa talið sig vera orðinn nógu öruggan um sigur þegar hann boðaði loks til kosninga, hann hefur í raun verið í kosningabaráttu mánuðum saman og farið víða um landið og haldið fundi og reynt að efla stuðning við sig. Samt segja margir fréttaskýrendur að pólitísk staða hans sé mun ótryggari en hún var í fyrri kosningum. Í fyrsta sinn í mörg ár sé raunverulegur möguleiki á því að kosningar geti leitt til grundvallarbreytinga í Serbíu, líkt og gerðist í Ungverjalandi fyrra á árinu.
Ljóst að sænska stjórnin tapaði meirihlutanum
Öll atkvæði hafa verið talin í þingkosningunum sem fram fóru í Svíþjóð 13. september og ljóst að stjórnin, sem kennd var við Tidö-kastala þar sem samið var um stjórnarmyndun, hefur misst meirihluta sinn. Munurinn gæti ekki verið minni, stjórnarandstöðuflokkarnir fengu 175 þingsæti, Tidöðflokkarniar 174. Ulf Kristersson hefur þegar sagt af sér embætti forsætisráðherrra og Magdalena Andersson, formaður Jafnaðarmannaflokksins, reynir stjórnarmyndun.
Erfitt verkefni framundan
Það verður ekki auðvelt fyrir Magdalenu Andersson að mynda nýja stjórn, flokkarnir sem hún þarf að fylkja að baki sér eru ósammála um mjög margt. Þetta eru Vinstriflokkurinn (Vänsterpartiet), Umhverfisflokkurinn (Miljöpartiet) og Miðflokkurinn (Centerpartiet). Centerpartiet er í raun borgaralegur flokkur sem sat í mið-hægri ríkisstjórnum og veitti þeim forystu eins og til dæmis í ríkisstjórn Thorbjörns Fälldins. Centerpartiet vill hins vegar ekki að Svíþjóðardemókratar, sem eru lengst til hægri, setjist í ríkisstjórn og hefur því stutt Andersson. Centerpartiet vill heldur ekki að Vänsterpartiet setjist í stjórn. Jonas Fredén, fréttaskýrandi sænska ríkisútvarpsins, segir að hugsanlega sé hægt að semja um deilumál sem snerti ríkisútgjöld og skatta en önnur mál verði erfiðari, eins og til dæmis kjarnorkuver. Umhverfisflokkurinn sé á móti kjarnorku og Vänsterpartiet vilji fasa út kjarnorkuverin en Jafnaðarmenn og Centerpartiet vilji áframhaldandi kjarnorkuver.
Mögulegt að minnihlutstjórn verði þrautalending
Ennþá erfiðara en kjarnorkan, segir Jonas Fredén, er spurningin um hvort Vänsterpartiet megi fá að sitja með í stjórninni. Magalenda Anderson hafi sagt að flokkurinn eigi enn langt í að vera stjórnhæfur og Centerpartiet hafi þvertekið fyrir stjórnarsetu Vänsterpartiet. Það situr í Krötunum að Vänsterpartiet studdi vantrauststillögu á stjórn Stefans Lofvens 2021. Í Svíþjóð telja menn því að langur tími líði uns ný ríkisstjórn tekur við og Mats Knutsson, fréttaskýrandi sænska ríkissjónvarpsins, sagði að hugsanlega endaði þetta með minnihlutastjórn Sósíaldemókrata og Umhverfisflokksins með stuðningi Vänsterpartiet og Centerpartiet.
