Vaxandi þungi virðist vera í þeim skilaboðum sem koma frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins um að EES-ríkin þrjú, Ísland, Noregur og Liechtenstein, þurfi að vinna hraðar í að fækka þeim reglugerðum og tilskipunum sem bíða þess að vera teknar upp og innleiddar í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.
89 gerðir voru teknar upp á fundi sameiginlegu EES-nefndarinnar í dag; fyrir þann fund voru hátt í 700 gerðir á biðlistanum og hafa sjaldan eða aldrei verið fleiri.
Stjórnvöld á Íslandi hafa í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslunnar í ágúst gefið til kynna að aukinn kraftur verið settur í framkvæmd og umsýslu samningsins og síðasta föstudag komu sömu skilaboð frá Espen Barth Eide utanríkisráðherra Noregs, og Ceciliu Myrseth viðskiptaráðherra.
Blaðamannafund þeirra Eide og Myrseth bar upp á sama dag og málþing var haldið hér í Brussel um EES-samninginn, þar sem Nicolas von Lingen, fulltrúi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins (sem er mótaðili EES-ríkjanna hvað varðar samninginn) minnti á að biðlistinn fæli í sér ákveðna áhættu fyrir innri markaðinn.
„Þegar við horfum á biðlistann, þá lítur hann að hluta til út eins og frávik (anomaly) og eitthvað sem skapar áhættu fyrir innri markaðinn,“ sagði Von Lingen í erindi sínu. „Þannig að fyrir okkur er mikilvægt að þetta [innleiðingin] sé framkvæmt, ekki aðeins tímanlega heldur einnig að fullu, og það sé ekki hægt að tína út gerðir sem ættu, eða ættu ekki að vera innleiddar.“
Það er alltaf fylgst af athygli með því sem fulltrúi framkvæmdastjórnar ESB hefur að segja á þessum málþingum sem haldin eru tvisvar á ári; framkvæmdastjórnin er jú mótaðili EES-ríkjanna hvað varðar samninginn um Evrópska efnasvæðið og leggur ríka áherslu á að lagasetning sem á við um innri markaðinn sé tekin upp sem fyrst í lagaumhverfi EES-ríkjanna, til að tryggja einsleitni.
Von Lingen benti á að ákvæði um biðlistann væri hvergi að finna í ákvæðum EES-samningsins.
„Þegar samningurinn var staðfestur fyrir meira en þrjátíu árum, hljóðaði hann upp á að allar gerðir sem væru EES-tækar [ættu við um innri markaðinn] yrðu teknar upp í samninginn. Hvað okkur varðar, þá er þessi biðlisti ekki aðeins tæknilegt viðfangsefni; í honum felst lagaleg og pólitísk skylda,“ sagði Von Lingen á málþinginu síðasta föstudag.
Biðlistinn með lengsta móti
Reglugerðir og tilskipanir sem eiga við um innri markaðinn, og EES/EFTA-ríkin þrjú hafa samþykkt, eru teknar upp á reglulegum fundum sameiginlegu EES-nefndarinnar í Brussel. Fastafulltrúar Íslands, Noregs og Liechtenstein eiga sæti þar, sem og fulltrúi framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
Fyrir fundinn sem haldinn var í morgun voru 671 gerð á biðlistanum, sem hefur aldrei verið lengri.
Samkvæmt upplýsingum frá EFTA, eru þar hátt í eitt hundrað gerðir sem varða umhverfismál, tæplega áttatíu snúast um fæðuöryggi, ríflega sjötíu eiga við um fjármálaþjónustu og rúmlega sextíu gerðir um tæknimál, þar á meðal starfsemi netfyrirtækja. Fimmtíu og sex gerðir á biðlistanum varða orkumál; þar á meðal eru gerðir sem norsk stjórnvöld hafa í talsverðan tíma dregið að innleiða.
Kolefnisjöfnunargjald á iðnaðarvörur
Af þeim áttatíu og níu gerðum sem teknar voru upp í EES-samninginn í dag, er aðeins ein sem útheimtir lagabreytingar á Íslandi. Hún var því tekin upp með því sem kallast stjórnskipulegur fyrirvari.
Það er CBAM reglugerðin (Carbon Border Adjustment Mechanism) sem gengur út að setja á laggirnar kerfi um svokallað kolefnisjöfnunargjald á ákveðna vöruflokka sem fluttar eru inn á Evrópska efnahagssvæðið frá ríkjum þar sem kostnaður við losun gróðurhúsalofttegunda er minni (eða jafnvel enginn) og er þannig ætlað að vernda samkeppnishæfni evrópsks iðnaðar sem býr í auknum mæli við slíkar álögur. Þannig verða gjöld sett á ákveðna vöruflokka eins og sement, járn og stál, ál, vetni og áburð.
Reglugerðin var upphaflega sett 2023, en kerfið tekur að fullu gildi um næstu áramót; því hefur verið þrýstingur á EES-ríkin að taka þessa reglugerð upp og innleiða hana fyrir þann tíma.
Drög að frumvarpi um þetta mál voru sett í samráðsgátt stjórnvalda í júlí í sumar, en búast má við að frumvarpið verði lagt fram á þinginu á næstu vikum. Í þeim umsögnum sem sendar voru inn, er meðal annars bent á að innleiðing þessarar reglugerðar gæti haft í för með sér hækkandi vöruverð, bæði vegna innflutnings frá ríkjum utan EES og vegna verðhækkana á sambærilegum vörum á innri markaðnum.
Í umsögn Samtaka iðnaðarins er bent á að CBAM-reglugerðin sé ekki hönnuð þannig að notkun endurnýjanlegrar orku sé tekin með í reikninginn; álver á Íslandi, sem nota alfarið slíka orku í sinni framleiðslu, njóti því ekki þess forskots sem þau ættu að gera.
SI hvetur stjórnvöld einnig til að fylgjast með áhrifum þessarar reglugerðar á verðlag, og ekki síður að tryggja að hún verði ekki „gullhúðuð“ eins og það hefur í gegnum tíðina verið kallað, þegar EES-reglur eru innleiddar á Íslandi með meira íþyngjandi hætti en kveður á um í upphafi.
Viðskiptaráð setur í umsögn sinni spurningamerki við þá ákvörðun að CBAM-reglugerðin eigi heima innan samningsins um Evrópska efnahagssvæðið; reglugerðin feli í sér gjaldtöku sem sé í eðli sínu tollur og falli þess vegna utan þess efnislega gildissviðs sem EES-samningurinn taki til.
