„Augljóst er að Landskjörstjórn hefur farið svo langt út fyrir umboð sitt að umsögnin er með öllu marklaus. Gildir þá einu hvort um er að ræða ásetning eða gáleysi.
Við mat á stöðu Landskjörstjórnar getur ásetningur eða gáleysi aftur á móti skipt máli.
Ef um ásetning er að ræða sýnist óhjákvæmilegt að líta svo á að Landskjörstjórn dragi hlut með sjónarmiðum Húss atvinnulífsins og stjórnarandstöðuflokkanna. Það myndi væntanlega falla undir sérstakt vanhæfi í stjórnsýslurétti. Í því tilviki getur mat Alþingis á alvarleika brotsins ráðið því hvort Landskjörstjórn þarf að víkja eða ekki.
Sé aftur á móti um gáleysi að ræða sýnist óhjákvæmilegt að líta svo á að Landskjörstjórn skorti almenna þekkingu á hlutverki sínu lögum samkvæmt. Það þýðir að hún er almennt óhæf til að gegna starfanum. Í því tilviki yrðu hún vafalítið að segja af sér.
Sjálfur er ég hlutlaus gagnvart þeirri spurningu hvort sérstakt eða almennt vanhæfi á við.“
Þetta er niðurlag pistils Þorsteins Pálssonar, Af kögunarhóli, á Eyjunni í morgun. Þorsteinn, sem jafnan er orðvar og laus við dómhörku, slær ekki varnagla heldur slær því föstu að Landskjörstjórn hafi farið langt út fyrir umboð sitt er hún sendi inn umsögn um þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar um þjóðaratkvæði um framhald aðildarviðræðna við ESB.
Eina spurningin sé hvort ásetningur hafi legið að baki gjörðinni og Landskjörstjórn farið út fyrir umboðið vitandi vits eða hvort um gáleysi sé að ræða, Landskjörstjórn sé svo illa að sér í lögunum að átta sig ekki á takmörkunum síns umboðs. Allt að einu, í fyrra tilfellinu er um séstakt vanhæfi Landskjörstjórnar að ræða sem Alþingi verður að taka á og í hinu síðara er um almennt vanhæfi að ræða og ljóst að Landkjörstjórn er engan veginn hæf til að gegna hlutverki sínu.
Þorsteinn tekur umsögnina og hreinlega tætir hana í sig. Kveður þar við sama tón og birtist hjá Davíð Þór Björgvinssyni, lagaprófessor og fyrrverandi dómara við Mannréttindadómstól Evrópu í pistli á Eyjunni í gær.
Sjá einnig:
Davíð Þór Björgvinsson skrifar: Þankar í tilefni af umsögn landskjörstjórnar
Þorsteinn bendir á að athugasemdir Landskjörstjórnar um ýmis atriði, m.a. tímasetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar, standast enga skoðun. Landskjörstjórn sé bersýnilega að taka undir sjónarmið stjórnarandstöðunnar og talsmanna Húss atvinnulífsins:
„Þetta er svo augljóslega pólitískt matsatriði að engum getur blandast hugur um að í þessu efni fer Landskjörstjórn langt út fyrir ramma laganna.
Rökin eru þau að kjósendur geti ekki kynnt sér mál í frítíma sínum. Það má vel vera. En hitt má líka vel vera að þeir hafi einmitt meiri tíma til þess í fríinu. Svo fara aðrir í frí á veturna.
Hér er kosið á frídegi en annars staðar er kosið á virkum vinnudögum. Útilokað er að halda því fram að aðeins annar hátturinn sé réttmætur eða óhlutdrægur.“
Þorsteinn bendir á að með umsögninni hefur Landskjörstjórn komið sér í röklegar ógöngur. Með því að gera kröfu um hlutleysi gagnvart því hvort verið sé að sækja um að nýju eða halda áfram viðræðum sé hún að gera kröfu um hið ómögulega vegna þess að slíkt sé rökfræðilega ómögulegt og gæti ekki leitt til ótvíræðrar niðurstöðu úr þjóðaratkvæðagreiðslunni. „Það myndi því opna möguleika á að túlka niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar á ýmsa vegu, ef Alþingi tæki mark á þessari athugasemd Landskjörstjórnar.
Athugasemdir Landskjörstjórnar fara þannig þvert gegn lögbundnu hlutverki hennar.“
Í pistli sínum í gær bendir Davíð Þór á að í umsögn sinni gerist Landskjörstjórn sek um grundvallarmisskilnin er hún fullyrðir að sú „forsenda“ að umsóknin sé enn í gildi sé umdeild og því villandi. Það er staðreynd en ekki „forsenda“ að aðildarumsókn Íslands er enn í gildi, enda hefur Alþingi aldrei dregið hana til baka þrátt fyrir að tíu sinnum hafi verið reynt að fá tillögu um afturköllun umsóknar samþykkta á þingi.
Þorsteinn kemur inn á þetta í pistli sínum:
„Einhverjir kynnu að spyrja: Er hugsanlegt að Landskjörstjórn telji að það kunni að vera óheimilt að lögum að halda áfram af því að ráðherra hafi á sínum tíma ógilt ákvörðun Alþingis að sækja um? Svarið við því er nei.
Það er almenn lagaþekking, sem Landskjörstjórn á að hafa, rétt eins og byrjendur í laganámi, að ráðherra getur ekki afturkallað eða ógilt ákvarðanir Alþingis.
Aðalatriðið er þó hitt að ríkisstjórn hefur fulla stjórnskipulega heimild til að sækja um aðild eða halda áfram aðildarviðræðum án ályktunar Alþingis. Og hún getur spurt þjóðina um aðra hvora leiðina en ekki báðar í einu. Landskjörstjórn á eðli máls samkvæmt að búa yfir þessari lagaþekkingu.“
Hér má lesa pistil Þorsteins í heild:
Þorsteinn Pálsson skrifar: Sérstakt eða almennt vanhæfi Landskjörstjórnar
