Öryggisstofnun sjúklinga í Danmörku tilkynnti Evrópska sæðisbankann til lögreglunnar fyrir að nota sæði að minnsta kosti 81 sæðisgjafa í Danmörku í ólöglegu magni.
Þetta kemur í umfjöllun Danska ríkisútvarpsins DR.
Evrópski sæðisbankinn, sem er danskur, er einn sá stærsti í heimi. Öryggisstofnun sjúklinga í Danmörku tilkynnti sæðisbankann til lögreglu fyrir jól eftir að hafa fengið sendan lista frá sæðisbankanum sem sýndi hversu oft sæðisgjafar voru notaður í Danmörku.
Hámark 12 fjölskyldur á hvern gjafa
Kæran snýr að 81 karlmanni sem hafa allir verið sæðisgjafar frá árinu 2013, eða þegar sett var í lög í Danmörku að hámarki tólf fjölskyldur mættu nota sama sæðisgjafann þar í landi. Það gilda hins vegar engar reglur um sæðisgjafir utan landamæra Danmerkur. Dæmi eru um að börn sem feðruð hafa verið með dönsku sæði eigi hundruð hálfsystkina.
Engar reglur á Íslandi
Á Íslandi eru engar reglur um hversu margar fjölskyldur megi nota sama sæðisgjafa. Frjósemisstofurnar hér á landi, Livio og Sunna, fara báðar fram á það við sæðisbankana að hver gjafi sé ekki notaður af meira en tveimur fjölskyldum hérlendis. Stofurnar hafa því þurft að treysta á sæðisbankana að fylgja því eftir. Báðar stofurnar eiga í samstarfi við Evrópska sæðisbankann.
Í gögnum DR má sjá hversu margar fjölskyldur notuðu sæði þessara 81 gjafa sem lögreglurannsóknin snýr að. Sá sem var efstur á listanum var notaður af 30 fjölskyldum og 35 börn voru getin af sæði hans í Danmörku. Átján fjölskyldum meira en lög þar í landi kveða á um.
Gjafarnir sjálfir vita ekki að þeir eru hluti af lögreglurannsókninni. Samkvæmt svörum frá Evrópska sæðisbankanum við fyrirspurn DR kemur fram að gjafar fái aðeins að vita hversu mörgum fjölskyldum þeir hafi hjálpað á heimsvísu en ekki í hverju landi fyrir sig. Sæðisbankinn er einn með þær upplýsingar.
Hætta á arfgengum sjúkdómum
DR ræddi við Lone Sunde, prófessor og sérfræðilækni í klínískri erfðafræði við Álaborgarháskóla. Hún segir að fjöldinn valdi áhyggjum.
Lögin um hámark 12 fjölskyldur í Danmörku hafi meðal annars verið sett til að draga úr hættunni á of miklum skyldleika einstaklinga og útbreiðslu alvarlegra arfgengra sjúkdóma.
Sæðisgjafar séu skimaðir fyrir ýmsum arfgengum sjúkdómum, en ekki sé hægt að skima fyrir öllu, líkt og sýndi sig í máli danska sæðisgjafans Kjelds eða 7069 sem fjallað var um í lok síðasta árs.
Hætta á fleiri krabbameinstilfellum?
Áhyggjur Lone Sunde eru því ekki ekki aðeins fræðilegar.
Sæði Kjelds var selt af Evrópska sæðisbankanum til að minnsta kosti 14 landa. Yfir 200 börn voru getin með sæði hans áður en sæðisbankinn uppgötvaði alvarlega genastökkbreytingu sem veldur krabbameini í hluta af sæðisfrumum hans.
Nokkur börn sem getin voru með sæði hans eru látin og óþekktur fjöldi hefur erft stökkbreytinguna frá honum. Hvorki Kjeld né sæðisbankinn vissi af stökkbreytingunni fyrr en börn getin með sæði hans fóru að veikjast. Sæðið var tekið úr notkun árið 2023 en fjögur börn á Íslandi eru getin með sæði hans.
