Minnisblað fjárlaga- og greiningardeildar var sent fjárlaganefnd þann 24. apríl. Þar kemur fram að áhættumat fyrir árið 2026 sem fjármála- og efnahagsráðuneytið tók saman bendi til þess að lagaákvæði um framkvæmd fjárlaga sé ekki fylgt eftir. Jafnfram að heildarupphæð áhættu á að útgjöld verði umfram fjárheimilidir séu 57 milljarðar.
Fjármálaráðherra segir ekki rétta túlkun að þetta þýði framúrkeyrslu í fjárlögum.
„Við breyttum semsagt verklagi á síðasta ári um hvernig við nálgumst það að hafa eftirfylgni með framkvæmd fjárlaga og köllum eftir öllum hugsanlegum ófyrirséðum útgjöldum til þess einmitt að geta brugðist við þeim fyrirfram,“ sagði Daði Már Kristófersson í samtali við fréttastofu.
Má ekki eyða peningum sem Alþingi hefur ekki úthlutað
Tölurnar í ár og í fyrra séu þar af leiðandi mun hærri en árin á undan. Hann segir að með þessu verklagi sé verið að bæta eftirfylgni með framkvæmd fjárlaga.
„Það má ekki eyða neinum peningum sem Alþingi, sem hefur fjárveitingavaldið, hefur ekki úthlutað. Það er okkar hlutverk, fjármálaráðuneytisins, að gæta þess að fjárlögum sé fylgt og það verklag þolir töluvert miklar umbætur.“
„Þessi aðgerð er hluti af þeim umbótum og nú er það þannig að við erum að vinna eftir því að takast á við þessar áskoranir þannig að þetta verði ekki að raunveruleika,“ bætir Daði Már við.
Segir ríkisstjórnina ekki ná tökum á fjárlögunum
Guðlaugur Þór Þórðarson, þingmaður Sjálfstæðisflokks, ræddi málið í Bítinu í morgun og sagði stöðuna alvarlega til langs og skamms tíma.
„Ég veit ekki hvort vísbending sé nógu sterkt orð um það að við erum ekki að ná tökum á ríkisfjármálunum sem ríkisstjórnin lofaði í aðdraganda kosninga að gera,“ sagði Guðlaugur Þór í Bítinu á Bylgjunni í morgun.
Daði segir áhættumatið ekki hafa áhrif á markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög á næsta ári.
„Ef eitthvað er þá styður þetta okkur í þeirri vegferð vegna þess að við erum að reyna, eða ekkert að reyna. Þetta er beinlínis aðgerð til þess að koma í veg fyrir að forsendur fjárlaga standist ekki,“ segir Daði Már.
„Svo er eyðslan bara út og suður“
Guðlaugur Þór segir að þegar fjármálaáætlun kom fram hafi það verið faglegt mat fjármálaráðs að gefa þeirri áætlun falleinkun. Aukinn halli þýði skuldir sem þurfi að borga og aðalatriðið sé að að ná tökum á vöxtum og verðbólgu og þá sé lykilatriði að agi og festa séu í ríkisfjármálum.
„Það er ekkert óvænt, það eru engir Reykjaneseldar eða Covid eða neitt slíkt. Ríkisstjórnin hefur mætt á vettvang full bjartsýni og taldi að loksins væri komið fólk sem gæti eitthvað en hefur síðan ekki hlustað á aðvörunarorð frá sérfræðingum og öðrum.“
Hann segir að stöðugleikaregla ríkisstjórnarinnar sé sprungin og útgjöldin að aukast enn meira en gert var ráð fyrir.
„Ef við tökum bara heimili, fjölskyldan myndi gera áætlun í upphafi árs hvernig þeir ætluðu að nýta tekjurnar sem koma inn, og svo er eyðslan bara út og suður og menn að safna skuldum,“ segir Guðlaugur Þór og bætir við að hvert ráðuneyti fyrir sig verði að hysja upp um sig og halda sig innan fjárlaga.
Sumt megi rekja til ákvarðana fyrri ríkisstjórnar
Formaður fjárlaganefndar segir að verið sé að fara yfir framkvæmd fjárlaga og áhættumatið sé liður í þeirri vinnu. Matið sé enginn áfellisdómur.
„Við erum að fara yfir hlutina og það má „rekja sumt af því sem er í þessari framúrkeyrslu til ákvarðana sem voru teknar áður en við vorum tekin við völdum, annað ekki. Þetta er bara opin og gagnsæ umræða um fjármál hins opinbera,“ segir Sigurjón Þórðarson þingmaður Flokks fólksins og formaður fjárlaganefndar.
„Þarna eru liðir eins og kjarasamningar sem voru gerðir í lok árs 2024 sem eru nokkuð stór hluti af þaessari upphæð á sviði heilbrigðismála,“ bætir Sigurjón við en í áhættumatinu kemur fram að hætt sé á að heilbrigðisráðuneytið fari 24 milljarða fram úr fjárheimildum.
„Þetta er vinnuskjal til að ná utan um fjármáls hins opinbera og ef við lokum augunum fyrir því sem þarf að lagfæra þá er kannski lítil von til þess. Ég er bjartsýnn á þetta og vinna fjárlaganefndar er einmitt miðuð við það að ekki horfa eingöngu til fjármálaáætlunar heldur líka að ná utan um að fjárlög haldi.“
Jákvætt að nýtt hljóð sé komið í stjórnarandstöðuna
Hann telur fjárlaganefnd samstíga í þeirri vinnu að ná utan um hlutina.
„Stundum er það nú þannig að stjórnarandstaðan kallar eftir meiri útgjöldum. Það er jákvætt ef það er komið annað hljóð í hornið hvað það varðar.“
Matvælastofnun er sérstaklega nefnd í minnisblaðinu um áhættumatið og tekið fram að um árabil hafi legið fyrir að gjaldskrá stofnunarinnar sé engan veginn að standa undir kostnaði við eftirlit.
„Þá er einungis tvennt að gera, að minnka kostnaðinn við eftirlit eða þá að hækka gjaldskrána. Hvorugt hefur verið gert og þá er hallinn kominn í liðlega 1200 milljónir. Þetta er margt smátt og margt stórt sem við þurfum að fara yfir,“ segir Sigurjón að lokum.
