Stýrivaxtaákvörðun peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands á morgun var til umfjöllunar í Þetta helst í dag. Stýrivextir voru hækkaðir um 0,25 prósentustig í mars og standa í 7,5 prósentum. Greiningardeildir spá því að stýrivextir verði hækkaðir um 0,25 – eða jafnvel 0,5 – prósentustig á morgun.
„Bitnar langverst á tekjulægri hópunum“
Finnbjörn A. Hermannsson, forseti ASÍ, telur óráð að hækka vexti á morgun, „vegna þess að það sem er að gerast núna utan landsteina er að hafa áhrif á verðbólguna og stýrivextir hafa engin áhrif á það. Við erum að reyna að ná saman með ríkisstjórn og Samtökum atvinnulífsins um einhverjar aðgerðir til þess að sporna við verðbólgu og þetta yrði ekki gott innlegg inn í það,“ segir hann.
Stýrivaxtahækkun þrengir enn frekar að heimilum landsins. „Þetta bitnar langverst á tekjulægri hópunum, þetta bitnar langverst á þeim sem eru á leigumarkaði og þeim sem skulda. Þetta er fólk sem getur ekkert komið sér undan því eða breytt neyslumynstri sínu á nokkurn hátt varðandi stýrivexti,“ segir Finnbjörn.
Róðurinn þyngist enn frekar
Atvinnulífið gerir ráð fyrir hækkun á morgun eins og flestir greiningaraðilar – og Önnu Hrefnu Ingimundardóttur, aðstoðarframkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins og forstöðumanni efnahagssviðs, líst vitaskuld illa á það. „Þetta þýðir bara að róðurinn þyngist enn frekar fyrir fyrirtæki og heimili í landinu og endurspeglar þessa þrálátu verðbólgu sem við vorum nú að reyna að forðast. Forsendur kjarasamninga hjá okkur gengu út á að ná niður verðbólgu og vöxtum þannig að við getum nú ekki verið kát með þessa stöðu,“ segir hún.
„Við erum í samtali núna um hvers konar viðbragða væri hægt að grípa til, bæði til skemmri og lengri tíma. Við höfum mjög lengi bent á það að þessi ósjálfbæra launaþróun sem hefur verið um áratugaskeið í landinu sé ekki til þess fallin að styðja við þau markmið sem við höfum en við verðum bara að sjá hvað kemur út úr þessari vinnu sem er í gangi núna.“
Spyr hvort verðbólgumarkmiðið sé raunhæft
Forsvarsmenn samtaka á vinnumarkaði virðast samhljóma um að taka þurfi höndum saman um að ná niður verðbólgu, í anda þjóðarsáttarinnar 1990. Þá sameinuðust verkalýðsfélög, atvinnurekendur og ríkisvaldið um að ná niður þrálátri verðbólgu. Már Wolfgang Mixa, dósent við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, hefur talað fyrir þessari hugmynd og segir marga möguleika í útfærslu á slíkri leið.
„Laun myndu ekki hækka en það yrðu þó gerðar ýmsar aðgerðir til að halda vöruverði í einhvers konar lágmarki. Ég tala nú um það að það væri hægt að lækka virðisaukaskattinn á ýmsum nauðsynjavörum. Nú er það ekkert óþekkt að fólk sem er að eignast börn fái ýmislegt hreinlega í gjöf frá yfirvöldum, bleyjur og annað slíkt. Ég sæi fyrir mér að það væri kannski eitthvað slíkt sem yrði gert til þess að taka í handbremsuna,“ segir Már.
Auðvelt er þó að færa rök fyrir því að slíkar aðgerðir verði þensluhvetjandi. „Það segir sig sjálft að það er þensluhvetjandi að lækka verð á vörum en ég velti fyrir mér hvort að það muni fjölga ferðum til Tene eða leiða til það mikils verðþrýstings ef barnafjölskyldur fá ódýrari bleyjur.“
Már telur augljósustu leiðina til að ná tökum á verðbólgunni vera að hækka skatta. „Það er óvinsæl aðgerð en það er frekar augljós aðgerð. Nú er ég ekki að segja að það eigi að hækka skatta, fólk þarf bara að vega það og meta hvað skiptir máli. Viljum við fara út í slíkt eða er fólk kannski einfaldlega tilbúið að lifa með það að verðbólga sé þessi fjögur til fimm prósent. Í mínum huga – ef maður lítur til nágrannaþjóða, verðbólga er há alls staðar – þá velti ég fyrir mér: Er þetta 2,5% markmið í núverandi umhverfi, er það raunhæft?“ spyr Már.
Nánar er rætt um þessi mál við Má Wolfgang, Önnu Hrefnu og Finnbjörn í Þetta helst í dag.
