Viðskiptaþvinganir Vesturlanda á Rússa og Írana og stríðsátök við Svartahaf og í Mið-Austurlöndum eru sögð helsta ástæða þess að þjóðirnar nýti sér siglingaleið í Kaspíahaf í auknum mæli nú en áður. Þetta kemur fram í umfjöllun The New York Times.
Rússar eru sagðir flytja drónaíhluti til Írana um Kaspíahaf sem gerir þeim kleift að byggja upp vopnabirgðir sínar á ný eftir að hafa tapað um 60% drónahergagna sinna frá upphafi stríðsins í Mið-Austurlöndum, samkvæmt ónefndum heimildarmönnum The New York Times.
Skip slökkva ítrekað á staðsetningarbúnaði
Það er ekki með öllu ljóst hvers kyns varningur og í hvaða magni er fluttur með skipum um Kaspíahaf. Um tvær milljónir tonna af hveiti sem áður voru flutt um Svartahaf eru nú flutt um Kaspíahaf vegna reglulegra árása milli Rússa og Úkraínumanna á Svartahafi. Dýrafóður, korn og sólblómaolía eru einnig flutt með þessum hætti nú.
Skip slökkva ítrekað á gervihnattastaðsetningarbúnaði, svo erfitt er að rekja ferðir þeirra. Bandaríkin geta ekki bannað ferðir skipanna og aðeins þær fimm þjóðir sem eiga landamæri að Kaspíahafi, Aserbaísjan, Íran, Kasakstan, Rússland og Túrkmenistan, hafa aðgang að Kaspíahafi.
„Ef þú ert að velta fyrir þér fyrirtaks svæði til að komast fram hjá viðskiptaþvingunum og flytja hergögn, þá er það Kaspíahafið,“ segir Nicole Grajewski, prófessor sem sérhæfir sig í málefnum Írans og Rússlands við Science Po-háskólann í París, í viðtali við The New York Times.
Rússar og Íranar liggja ekki á upplýsingum um flutning á varningi eins og hveiti. En önnur lögmál gilda um vopnaviðskipti. Vopnaviðskipti Rússa og Írana hafa verið á báða bóga. Íranar hafa sent Rússum dróna til að nota í innrás þeirra í Úkraínu, en síðar dró úr þeim viðskiptum þegar Rússar fóru að framleiða eigið módel af Shahed-drónum með leyfi Írana.
Árásir á hafnir við Kaspíahaf
Skipaflutningar um Kaspíahaf eru þó ekki án áhættu og áskorana. Ísraelskar árásarflugvélar gerðu árás á stjórnstöð íranska sjóhersins við Bandar Anzali-höfnina í byrjun mars en höfnin er stærsta höfn á suðurströnd Kaspíahafs. Þá sökkti úkraínski herinn rússnesku skipi í höfninni Olya í Rússlandi í ágúst, en samkvæmt Úkraínuher var skipið að flytja Shahed-drónaíhluti frá Íran.
Metnaðarfullar áætlanir um nýja viðskiptaleið
Rússar og Íranar hafa á síðustu tuttugu árum unnið að því að byggja upp viðskiptaleið frá Eystrasalti til Indlandshafs, um 7.200 kílómetra langa leið um Vestur-Rússland og Kaspíahaf, til að komast fram hjá vestrænum viðskiptaleiðum.
Þessi metnaðarfullu plön hafa þó mestmegnis verið á pappír en þau fela meðal annars í sér endurnýjun á skipaflota, nýjar hafnir og nýtt lestarsamgöngukerfi.
Sérfræðingar velta fyrir sér hvort nægir fjármunir séu til eftir öll fjárútlát Rússa og Írana í stríðsátökum undanfarið, til að hægt sé að fara í slíkar framkvæmdir.
Hér má lesa grein The New York Times um skipaflutninga um Kaspíahaf.
