Erfitt er að ráðast í breytingar á kerfum sjávarútvegsins því að ítök hagsmunaafla ná alla leið inn í þingsal, segir Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra. Hann var meðal 19 viðmælenda dansks blaðamanns sem málaði dökka mynd af íslenskum sjávarútvegi í dagblaðinu Berlingske í gær.
Heimildarmennirnir lýstu honum meðal annars sem fámennisstjórn, eða óligarkí, sögðu hann byggðan á ótta, græðgi og pólitískum ítökum og að hann væri að „éta upp lýðræði landsins að innan“.
Daði segist ekki gera athugasemdir við greinina í sjálfu sér en að hún sé einhliða.
„Það er auðvitað pínulítið hefðin þessa dagana að nota mjög stór hugtök og að kalla Ísland óligarkí er að mínu viti auðvitað ekki rétt. Það sýna niðurstöður síðustu kosninga og aðgerðir þessarar ríkisstjórnar með hækkun á veiðigjöldum,“ segir Daði.
„Hitt er annað mál að sérhagsmunaöfl hafa lengi haft mikil ítök á Íslandi. Það er sennilega afleiðing smæðarinnar og hlutfallslega sterkrar stöðu þeirra.“
Íslendingar hafi náð verulegum árangri í að skapa verðmæti um fiskveiðiauðlindir og Daða þykir að fram hjá því sé horft í greininni. Hins vegar hafi aldrei náðst sátt um kerfið og þar hafi danski blaðamaðurinn hitt naglann á höfuðið.
„Þær hatrömmu deilur sem hafa skapast um þetta kerfi eru afleiðing af góðum árangri. Ef árangurinn hefði verið lélegur og það væri lítið upp úr þessu að hafa þá væru engar deilur,“ segir Daði.
„Það er auðvitað hættan við þann góða árangur sem næst að völdin sem honum fylgja verði stjórnmálunum mjög erfið. Þetta snýst ekki bara um peningana heldur útbreidd ítök.“
Stíf hagsmunagæsla grafi undan sátt
Daði segist lengi hafa reynt að stuðla að breytingum, sem stjórnmálamaður og áður sem fræðimaður.
„Viðreisn sem stjórnmálaafl hefur talað fyrir því mjög lengi að það yrði innkallað hlutfall af veiðiheimildum, af kvóta á hverju ári, og selt. Sem væri miklu eðlilegri leið, það væri þá ekki hægt að deila neitt um verðið því það ræðst þá bara á markaði og af virði heimildanna,“ segir Daði.
„Ég held að þessi mjög stífa hagsmunagæsla horfi dálítið mikið fram hjá, bæði eðlilegum sjónarmiðum sanngirni sem þjóðin er mjög upptekin af, en líka grafi undan sáttinni um fiskveiðistjórnina með óbilgirni.“
Eru einhver skref á dagskrá?
„Í sjálfu sér ekki. Ég held að það hljóti að vera hverjum manni ljóst, þó að þessir þrír flokkar sem eru núna í ríkisstjórn séu nokkuð einhuga um að það þurfi að færa innheimtuna á auðlindagjöldum í eðlilegra horf þá er hvert skref í því ákaflega þungt og dýrkeypt.“
Daði segir auðvelt að líta svo á að þingmeirihluti þýði að auðvelt sé að ráðast í breytingar. Málið sé hins vegar ekki svo einfalt og bendir Daði á umræður um veiðigjaldsfrumvarpið síðasta sumar.
Þær höfðu staðið í tæpar 160 klukkustundir þegar forseti Alþingis beitti 71. grein þingskaparlaga til að þeim yrði hætt og gengið til atkvæða.
„Það er auðvitað fjöldinn allur af öðrum málum sem þarf líka að komast í gegn. Það þarf ekki annað en að rifja upp atburðina vorið 2025 til að átta sig á hversu dýrkeyptar þessar breytingar eru þannig að við þurfum einhvern veginn að vega og meta hvað er þess virði að ráðast í. Þetta er í grunninn vandamálið, að varðstaðan sem nær inn í þingsal sé svo sterk að það er hægt að gera það ákaflega kostnaðarsamt að ráðast í breytingar á þessum kerfum.“
