Árangur íslenskra barna í PISA-könnuninni sem var lögð fyrir 2022 þótti sérstakt áhyggjuefni. Þátttökuríki Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) lækkuðu á milli kannana en þó ekkert jafn mikið og Ísland.
Alls tóku 3.356 grunnskólabörn í 10. bekk á Íslandi þátt í PISA 2022 og niðurstöðurnar voru kynntar í desember 2023.
Síðasta PISA-könnun var lögð fyrir vorið 2025 og verða niðurstöður hennar kynntar á morgun. Mennta- og barnamálaráðherra hefur boðað til blaðamannafundar klukkan 11.
PISA er alþjóðlegt könnunarpróf sem mælir stærðfræðilæsi, lesskilning og læsi á náttúruvísindi við lok skyldunáms.
Í könnuninni sem var lögð fyrir árið 2022 mældust íslensku nemendurnir undir meðaltali OECD annars vegar og Norðurlandanna hins vegar í öllum þremur greinum.
Á lista OECD-ríkjanna hafnaði Ísland í 33. sæti af 38. Aðeins Grikkland, Chile, Mexíkó, Kosta Ríka og Kólumbía stóðu sig verr.
En hverjar voru niðurstöðurnar?
Stærðfræðilæsi
Stærðfræðilæsi er skilgreint sem hæfni til að nota stærðfræðilega rökhugsun og setja fram, beita og túlka stærðfræði til að leysa raunveruleg viðfangsefni af ýmsu tagi.
Meðalstig íslenskra nemenda í stærðfræðilæsi í PISA 2022 voru 459. Hlutfall nemenda sem bjó yfir grunnhæfni mældist 66% og aðeins 5% sýndu afburðahæfni.
Til samanburðar mældist grunnhæfni 72% meðal nemenda Norðurlandanna og 69% meðal nemenda OECD-ríkjanna. Þá bjuggu að meðaltali 8% nemenda á Norðurlöndunum yfir afburðahæfni og 9% nemenda í OECD-ríkjunum.
Ef við berum saman niðurstöður Íslands 2018 og 2022 sést jafnframt að hlutfall nemenda sem náði grunnhæfni lækkar um 14 prósentustig og hlutfall nemenda sem sýndi afburðahæfni lækkar um fimm prósentustig.
Lesskilningur
Lesskilningur er skilgreindur sem hæfni til að skilja, nota, meta, ígrunda og ástunda lestur texta í þeim tilgangi að ná markmiðum, þroska þekkingu og hæfileika og taka þátt í samfélaginu.
Meðalstig íslenskra nemenda í lesskilningi í PISA 2022 voru 436. Hlutfall nemenda sem bjó yfir grunnhæfni mældist 60% og aðeins 3% sýndu afburðahæfni.
Til samanburðar mældist grunnhæfni 74% meðal nemenda Norðurlandanna, sem var það sama og meðal nemenda OECD-ríkjanna. Þá mældist hlutfall nemenda með afburðahæfni 7% meðal Norðurlandanna, það sama og meðaltal OECD-ríkjanna.
Ef við berum saman niðurstöður Íslands 2018 og 2022 sést jafnframt að hlutfall nemenda sem náði grunnhæfni lækkar um 14 prósentustig og hlutfall nemenda sem sýndi afburðahæfni lækkar um fjögur prósentustig.
Athygli vakti einnig að munur á frammistöðu stúlkna og drengja í lesskilningshlutanum í PISA 2022 var nokkuð mikill á Íslandi samanborið við önnur lönd. Könnunin sýndi að 47% drengja byggju ekki yfir grunnhæfni í lesskilningi og hjá stúlkum var hlutfallið 32%. Árið 2018 var hlutfall drengja sem bjó ekki yfir grunnhæfni 34% og hlutfall stúlkna var 19%.
Læsi á náttúruvísindi
Læsi á náttúruvísindi felur í sér að kunna að þekkja, meta og veita útskýringar á náttúrulegum og tæknitengdum fyrirbrigðum, lýsa og meta að verðleikum vísindalegar rannsóknir og leggja til leiðir til að nálgast spurningar með aðferðum eða hugmyndum vísindanna.
Meðalstig íslenskra nemenda í læsi á náttúruvísindi í PISA 2022 var 447. Hlutfall nemenda sem bjó yfir grunnhæfni mældist 64% og aðeins 2% sýndu afburðahæfni.
Til samanburðar mældist grunnhæfni 75% meðal nemenda Norðurlandanna og 76% meðal nemenda OECD-ríkjanna. Þá sýndu 8% nemenda á Norðurlöndunum afburðahæfni og 7% nemenda OECD-ríkjanna.
Ef við berum saman niðurstöður Íslands 2018 og 2022 sést jafnframt að hlutfall nemenda sem náði grunnhæfni lækkar um ellefu prósentustig og hlutfall nemenda sem sýndi afburðahæfni lækkar um tvö prósentustig.
Mesta fall frá upphafi mælinga
Færni íslenskra nemenda minnkaði því í öllum framangreindum fögum á milli PISA-könnunarprófanna sem voru lögð fyrir 2018 og 2022.
Það að færni íslenskra nemenda hafi minnkað milli prófa er ekki ný þróun. Raunar hefur þróunin verið þannig frá upphafi PISA-mælinganna að með hverju prófi mælist hæfnin minni en þegar síðast var mælt, þó með örfáum undantekningum.
Það sem vakti þó athygli var að ekkert OECD-ríki lækkaði jafn mikið á milli mælinga og Ísland. Fallið á milli mælinganna 2018 til 2022 var meira í öllum fögum heldur en fallið frá upphafi mælinga til ársins 2018.
Hér má nálgast kynningu mennta- og barnamálaráðuneytisins á niðurstöðum PISA 2022.
Niðurstöður PISA-könnunarinnar sem var lögð fyrir vorið 2025 verða kynntar á blaðamannafundi klukkan 11 á morgun.
