„Ofbeldi gegn öldruðum er enn vanmetið. Það getur birst í mörgum myndum, þar á meðal líkamlegu, andlegu og fjárhagslegu ofbeldi, sem og illri meðferð og vanrækslu. Það gerist oft í aðstæðum þar sem einstaklinga skortir sýnileika, stuðning eða aðgang að þjónustu. Að takast á við þetta vandamál krefst mikils. Það kallar á sterkari kerfi sem geta komið í veg fyrir ofbeldi og brugðist á skilvirkan hátt við þegar það gerist, en um leið staðið vörð um reisn, sjálfstæði og réttindi eldra fólks.
Ofbeldi í garð aldraðra er alþjóðlegt og félagslegt vandamál sem hefur áhrif á heilsu og mannréttindi milljóna eldri borgara um allan heim. Þrátt fyrir að vandamálið sé orðið sýnilegra í heiminum er það lítið rannsakað. Við því þarf að bregðast sem fyrst,“
segir í grein Sigurðar Ágústs Sigurðssonar, varaformanns LEB, landssambands eldri borgara í grein á vef félagsins.
Greinin vekur athygli á að í dag, 15. júní, er alþjóðadagur vitundarvakningar um ofbeldi gegn öldruðum (e. World Elder Abuse Awareness Day). „Það að Sameinuðu þjóðirnar hafi tileinkað þetta alþjóðlega vandamál, þessum degi, er umhugsunarvert og sýnir hversu útbreitt vandamálið er og hversu brýnt er að bregðast við því.“
Aukning eldri borgara kallar á sérstakar áskoranir
Í grein Sigurðar kemur fram að á árunum 2019 til 2030 er því spáð að hlutfall einstaklinga 60 ára og eldri muni aukast um 38%, úr 1 milljarði í 1,4 milljarða, sem verður þá meiri fjöldi en ungt fólk á heimsvísu. Þessi aukning valdi því að beina verði meiri athygli að þeim sérstöku áskorunum sem eldra fólk stendur frammi fyrir, meðal annars á sviði mannréttinda.
„Þegar þjóðir eldast eru fleiri fatlaðir að eldast og margir eldri einstaklingar fá fötlun síðar á ævinni. Þessi skörun kallar á nánari samræmingu aðgerða gegn fylgikvillum öldrunar og fötlun, sérstaklega á sviðum eins og vernd, umönnun og samfélagsmiðuðum stuðningi og er nauðsynleg til að takast á við ofbeldi gegn öldruðum.“
Ísland er hér ekki undanskilið. „Ofbeldi er böl sem ber að útrýma. Ógn sem þeir sem minna mega sín eru berskjaldaðir fyrir. Oftast eru gerendur nánir ættingjar, vinir eða vandamenn. Þar liggur lykilvandinn. Að viðurkenna að nánir aðilar brjóti á manni eru þung skref að taka og geta valdið áhyggjum og depurð,“ segir Sigurður og segir að allt of margir eldri borgarar búa við slíkar aðstæður og einangrast.
Vilja umboðsmanns eldri borgara hér á landi
LEB hefur lagt áherslu á að til starfa tæki umboðsmaður eldri borgara á Íslandi.
„Hlutverk hans væri meðal annars að hlutast til um faglegar úrlausnir og leiðbeiningar um þessi mál. Hann gæti kallað eftir aðkomu sérfræðinga svo sem lögfræðinga/lögreglu og heilbrigðisstarfsfólks. Þannig kæmist á trúnaðarsamband við yfirvald sem aðstoðaði í slíkum kringumstæðum.
Við verðum að auka vitund um ofbeldi gegn öldruðum í okkar samfélagi. Verum á varðbergi. Það gæti verið nágranni, ættingi eða vinur sem verður fyrir þessu böli. Stígum fram og bregðumst við þessu ranglæti.“
Á Íslandi geta þolendur ofbeldis leitað aðstoðar hjá eftirfarandi aðilum. Allir þessir aðilar eru bundnir trúnaði og starfa með persónuvernd að leiðarljósi:
Neyðarlínan. Sími 112. Þar fást upplýsingar um aðila sem gefa góð ráð.
Lögreglan. Sími 444-1000 eða 800-5005 (nafnlausar ábendingar).
Bjarkarhlíð í Reykjavík. Sími 553-3000.
RKÍ – hjálparsími. Sími 1717 (ekki svarað úr nafnlausum símum).
