Á fjögurra ára tímabili, frá 2019 til 2023, var alls 2.694 málum vísað í sáttameðferð en fyrir þrettán árum var það gert að lagaskyldu sé ágreiningur í skilnaðarferli. Frá þeim tíma hefur því ekki verið hægt að komast hjá slíkri sáttameðferð nema með úrskurði.
Árið 2024 skipaði dómsmálaráðherra sifjalaganefnd sem átti að gera tillögu að nýjum hjúskaparlögum og barnalögum. Breyting á hjúskaparlögum er nú á þingmálaskrá dómsmálaráðherra en breytingar á barnalögunum hafa ekki enn komið fram. Í tilkynningu frá ráðuneytinu um vinnu nefndarinnar í júní kom fram að stefnt væri að því að kynna síðarnefndu drögin síðar á þessu ári. Sigríður segir tilefni til að breyta þessu fyrirkomulagi í barnalögum og að nefndin gæti lagt það til. Það séu þó skiptar skoðanir á því hvort að það eigi að afnema skylduna eða ekki.
Hún segir embættið hafa í þessum málum, umfram skyldu, verið í miklu og góðu samstarfi við Kvennaathvarfið, Bjarkarhlíð og Stígamót þegar ofbeldismál koma upp hjá því. Auk þess sé það í samtali við barnaverndarþjónustu, lögreglu og sveitarfélögin vegna mála þar sem er ágreiningur eða ofbeldi.
Eigi að vera sérstakt ferli í ofbeldismálum
Jenný Kristín Valberg, teymisstýra Bjarkarhlíðar, sagði nýlega í viðtali að nauðsynlegt væri að verklag í skilnaðarmálum væri endurskoðað og þá sérstaklega í sáttameðferð hjá sýslumanni. Þegar þolendur greini frá ofbeldi í lögskilnaðarferli eigi að setja málin í sérstakt ferli og alls ekki í sáttameðferð. Það þurfi að gera áhættumat á gerendum og afleiðingum þess að þeir fái að halda áfram umgengni, fyrir bæði þolendur og börn sem koma að málinu.
Sigríður segir sýslumannsembættið hafa það sem reglu að ef fólk vill ekki koma saman í sáttameðferð þá komi það hvort í sínu lagi.
„Fólk er aldrei þvingað í sameiginleg viðtöl,“ segir Sigríður.
Hún segir málum þar sem er ágreiningur að fjölga og ítrekar að það sé ekki ofbeldismál, heldur ágreiningur.
„Það er mjög alvarlegt að ágreiningsmálum vegna barna sé að fjölga. Foreldrar hafa skyldur gagnvart sínum börnum.“
Heldurðu að það sé eitthvað í samfélaginu sem valdi þessu?
„Fólk getur ekki náð samkomulagi. Það heldur alltaf að það sé að tapa og vill fá úrskurð. En „betri er mögur sátt en feitur dómur“ eins og sagt er nú. Þú verður að semja vegna þinna barna. Þetta verður aldrei fullkomið en þið eigið börn saman,“ segir hún og ítrekar að þarna sé hún ekki að tala um mál þar sem ofbeldi hefur verið á heimilinu.
Meðferð sem er samkvæmt lögum
Það sé þannig að samkvæmt lögum eigi fólk að koma í sáttameðferð sé ágreiningur um börn eða barn í skilnaði. Í slíkri meðferð sé gert samkomulag sem báðir foreldrar eigi aðild að.
„Ef það verður til samkomulag um umgengni í sáttameðferð er það samkomulag sem foreldrar gera. Það er ekki úrskurður frá sýslumanni, það er samkomulag foreldra. Ef það verður ekkert samkomulag og verður sáttameðferðin svokölluð árangurslaus,“ segir hún og að það sé óskað eftir úrskurði frá sýslumanni um umgengni sé slíkur úrskurður gefinn út.
Þá séu þrír valmöguleikar í boði. Það geti verið úrskurðað um að umgengni sé með ákveðnum hætti, að það sé engin umgengni eða að hún sé undir eftirliti. Hún segir að í slíkum málum sé það skylda þeirra að taka tillit til 46. greinar barnalaga. Þar er kveðið á um að barn eigi rétt á því að umgangast með reglubundnum hætti það foreldri sem það býr ekki hjá sé það ekki andstætt hagsmunum þess.
Oftar árangurslaus sáttameðferð
Eins og fram kemur að ofan var á fjögurra ára tímabili, frá 2019 til 2023, 2.694 málum vísað í sáttameðferð hjá sýslumanni. Samkvæmt samantekt sýslumannsembættisins lauk 1.478 þeirra með útgáfu sáttavottorðs um árangurslausa sáttameðferð (55%) en 1.216 málum (45%) lauk með öðrum hætti, meðal annars með samkomulagi milli aðila.
Tölfræðiupplýsingar um sáttameðferð
á árunum 2019 til og með 2023
