Mikið var fjallað um lokun flugbrautar á Reykjavíkurflugvelli í ársbyrjun árið 2025, en um var að ræða flugbraut 13/21 sem gjarnan er kölluð austur/vestur flugbraut vallarins. Lokunin stóð yfir í 47 daga á meðan Reykjavíkurborg felldi tré í Öskjuhlíðinni. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis óskaði í kjölfarið eftir því að Ríkisendurskoðun tæki málið til skoðunar og nú liggur niðurstaðan fyrir, en Ríkisendurskoðun gerir alvarlegar athugasemdir við það að komið sé fram við flugöryggi sem samkomulagsatriði milli ríkis og borgar.
Ríkisendurskoðun var beðin um að svara eftirfarandi úttektarspurningum:
- Hvernig og á hvaða grundvelli hefur Isavia Innanlandsflugvellir hagað vöktun og vernd á flugvallarumhverfi Reykjavíkurflugvallar og samráði þar um, sérstaklega hvað varðar flugbraut 13/31?
- Hvernig og á hvaða grundvelli hefur Samgöngustofa hagað eftirliti með starfsemi Isavia Innanlandsflugvalla, þá sérstaklega flugöryggi Reykjavíkurflugvallar og flugbrautar 13/31 einkum?
- Hvernig var staðið að þeirri ákvörðun að loka flugbraut 13/31 í febrúar 2025?
- Með hvaða hætti var unnið að því að aflétta lokun flugbrautar 13/31 og tryggja viðunandi flugöryggi?
- Hefur innviðaráðherra rækt skyldur sínar gagnvart skipulags- og öryggismálum flugvallarumhverfis Reykjavíkurflugvallar með árangursríkum hætti?
- Hver voru áhrif lokunar flugbrautar 13/31 á Reykjavíkurflugvelli í febrúar 2025 á flugumferð, sérstaklega sjúkraflug?
Flugöryggi er ekki samkomulagsatriði
Við gerð úttektarinnar aflaði Ríkisendurskoðun upplýsinga og gagna frá Samgöngustofu, innviðaráðuneyti, Isavia Innanlandsflugvöllum, Avians (þá Isavia ANS), Reykjavíkurborg, Norlandair og Landspítala.
Ríkisendurskoðun rekur í skýrslu sinni að Isavia hafi bent á nauðsyn þess að ráðast í grisjun trjáa í Öskuhlíð vegna flugöryggis á árinu 2019. Engu að síður aðhafðist borgin ekkert fyrr en nærri þremur og hálfu ári síðar þegar Isavia og Samgöngustofa höfðu lokað flugbrautinni þann 8. febrúar 2025. Grisjun hófst í kjölfarið en það tók þó 19 daga að fá undanþágu vegna sjúkraflugs og 47 daga þar til mögulegt var að afnema lokunina með öllu.
Ríkisendurskoðun gerir alvarlegar athugasemdir, en þær eru í skýrslunni merktar rauðar, við samkomulag sem ríkið og borgin gerðu með sér árið 2013 um að leita leiða til að takmarka trjáfellingar í Öskjuhlíð. Metur Ríkisendurskoðun það svo að þarna hafi flugöryggi verið gert að samkomulagsatriði. „Trjáfellingar í þágu flugöryggis eru ekki samkomulagsatriði,“ segir í skýrslunni, en rétt er að geta þess að innviðaráðuneytið tekur ekki undir þann skilning.
Áralangir misbrestir afhjúpaðir
Eins telur Ríkisendurskoðun að misbrestir hafi orðið í samráði milli borgarinnar og Isavia, en slíkt samráð sé lögbundið. Telur Ríkisendurskoðun að málið hafi afhjúpað áralanga misbresti en borgin var ekki á sama máli og Isavia og Samgöngustofa um túlkun reglna.
Eins er bent á að skipulagsreglur Reykjavíkurflugvallar hafa aldrei verið endurskoðaðar síðan þær voru settar árið 2009, en margt hefur breyst á þeim tíma sem er liðinn, svo sem hvað varðar lagabreytingar, alþjóðlegar kröfur og flugvallarumhverfi. Telur Ríkisendurskoðun nauðsynlegt að ráðast í endurskoðun á reglunum svo allir aðilar skilji þær með sama hætti.
Bendir Ríkisendurskoðun eins á að lokun flugbrautarinnar hafi átt sér langan aðdraganda enda hafi Isavia áður reynt, án árangurs, að fá borgina til að grisja skóginn í Öskjuhlíðinni. Ekkert gerðist þó fyrr en Samgöngustofa greip inn í með lokun flugbrautarinnar. Telur Ríkisendurskoðun reyndar að Samgöngustofa hefði fyrr getað beitt heimildum sínum til að grípa til nauðsynlegra aðgerða, en Samgöngustofa taldi þó lagagrundvöllinn fyrir slíku ekki nógu traustan.
Sjúkraflugið ekki í forgangi
Hvað sjúkraflugið varðar tekur Ríkisendurskoðun fram að það hafi tekið 19 daga eftir að flugbrautinni var lokað áður en undanþágur voru veittar vegna sjúkraflugs, en af atvikum megi þó ráða að hvorki Isavia né Samgöngustofa hafi gert það að forgangsatriði að takmarka röskun sjúkraflugs. Um þetta segir í skýrslunni:
„Þvert á móti benda fyrirliggjandi upplýsingar til þess að þær takmarkanir hafi verið nýttar til að knýja fram aðgerðir af hálfu borgarinnar. Þess ber þó að geta að í tillögu félagsins um mögulegar aðgerðir vegna þess fráviks sem Samgöngustofa hafi opnað út af trjágróðrinum var undanþága sjúkraflugs hluti af tillögu um lokun. Sú undanþága var aftur á móti ekki útfærð í tillögunni. Í ákvörðun Samgöngustofu um að grípa þyrfti til lokunar var sá þáttur tillögunnar sem sneri að undanþágu sjúkraflugs ekki tekinn til umfjöllunar. Þegar ákvörðunin lá fyrir hafði Isavia INN heimild til að kæra niðurstöðuna en kaus að gera það ekki.“
Bæði Isavia og Samgöngustofa mótmæltu því við Ríkisendurskoðun að hafa ekki reynt að takmarka sem minnst sjúkraflug. Nauðsynlegt hafi verið að loka flugbrautinni til að tryggja öryggi og engin efnisleg sjónarmið réttlætt að undanskilja sjúkraflug í því tilliti. Isavia segist ekki hafa nýtt kæruheimild þar sem slíkt ferli hefði tekið töluverðan tíma og óvíst hvort að lokuninni hefði frestað á meðan.
Bæta þurfi samráð, samninga, reglur og verkferla
Ríkisendurskoðun beinir því til innviðaráðuneytis að tryggja áframhaldandi samstarf milli ríkis og borgarinnar um þróun á flugstarfsemi í Vatnsmýri. Ef samkomulag milli borgar og ríkis verður endurnýjað sé brýnt að þar verði flugöryggi og fylgni við alþjóðlegar kröfur ekki gerð að samkomulagsatriði „líkt og raunin hefur verið.“
Í samningum um rekstur flugvallarins þurfi að setja skýrari ákvæði um hvaða skilyrði flugvöllurinn og flugvöllurinn eiga að uppfylla. Eins ætti að taka til skoðunar að setja sérstakar reglur um samráð og samstarf við sveitarfélög á áhrifasvæði flugvallarins. Það gæti stuðlað að betri upplýsingamiðlun. Setja þurfi reglugerð um samráð rekstraraðila flugvalla og sveitarfélaga en slíkt er heimilt samkvæmt lögum um loftferðir.
Eins þurfi að endurskoða ákvæði laga um loftferðir sem snúa að heimildum Samgöngustofu til að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að tryggja fylgni við reglur. Slíkar reglur þurfi að vera hafnar yfir vafa svo hægt sé að beita þeim þegar tilefni gefst. Ráðuneytið þurfi einnig að tryggja það að lokið verði við endurskoðun skipulagsreglna Reykjavíkurflugvallar sem fyrst.
Ríkisendurskoðun mælir svo með því að Samgöngustofa setji sér sértæka verklagsreglu um íhlutun til að tryggja fylgni við reglur.
Innviðaráðuneytið er ekki alfarið sammála niðurstöðum úttektarinnar og hafnar því að flugöryggi hafi verið gert að samkomulagsatriði. Tilgangur samkomulagsins við borgina hafi verið að tryggja öryggi í innanlandsflugi. Flugöryggi sé ekki og muni aldrei verða samkomulagsatriði af hálfu ráðuneytisins og komi til þess að nýr samningur verði gerður muni þetta koma þar skýrt fram svo það orki ekki tvímælis.
Samgöngustofa gerði engar athugasemdir og hefur þegar hafist handa við að setja sértæka verklagsreglu um íhlutun.
