Frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um stofnun innviðafélags var samþykkt á Alþingi með 34 atkvæðum stjórnarliða.
Stjórnarandstæðingar greiddu ekki atkvæði.
Innviðafélaginu er, samkvæmt frumvarpinu, ætlað að halda utan um uppbyggingu stórra þjóðhagslegra mikilvægra samgönguverkefna, ásamt að tryggja fjármögnun og hraða framvindu slíkra verkefna.
Allt hlutafé félagsins á að vera í eigu ríkissjóðs.
Til að styrkja fjárhag félagsins er einnig til skoðunar að færa því eignarhald á þegar byggðum mannvirkjum á borð við Hvalfjarðargöng, Vaðlaheiðargöng og brú yfir Hornafjarðarfljót.
Jafnframt er nefnt að mögulega verði tekin upp veggjöld á leiðum eins og Reykjanesbraut og Suðurlandsvegi til að dreifa gjaldbyrði og fækka framlögum úr ríkissjóði.
Stjórnarliðar lögðu áherslu á samþykkt frumvarpsins til að setja aukinn kraft í vegaframkvæmdir en stjórnarandstæðingar sögðu frumvarpið illa unnið og fela í sér gjaldtöku ofan á skatta sem þegar séu lagðir á ökutæki.
Sammála um mikilvægi félagsins en ósammála um útfærslu
Dagur B. Eggertsson, þingmaður Samfylkingarinnar og Stefán Vagn Stefánsson, þingflokksformaður Framsóknarflokks voru gestir Spegilsins á Rás 1, þar sem þeir fóru yfir afstöðu sína til félagsins.
Dagur segir auðveldast að útskýra félagið með því að tala um f-in þrjú.
„Þetta er félag sem á að fjármagna, flýta og framkvæma stórar samgönguframkvæmdir,“ segir Dagur og bætir við að án félagsins myndu framkvæmdirnar annaðhvort dragast á langinn eða taka fé frá öðrum samgönguframkvæmdum.
Dagur talaði fyrir frumvarpinu, fyrir hönd fjárlaganefndar, á þingi.
Dagur segir að við vinnslu frumvarpsins hafi verið horft til reynslu annarra ríkja af sambærilegum félögum.
„Það má segja að þetta sé að dansk-færeyskri fyrirmynd til þess að við þurfum ekki að finna upp hjólið.“
Stefán Vagn fagnar hinu nýsamþykkta lagafrumvarpi en hefði viljað sjá það útfært á annan hátt.
Frumvarpið leggur áherslu á að samgönguframkvæmdir, sem félagið mun ráðast í, séu arðbærar. Stefán segir það geta leitt til þess að mikilvægar samgönguúrbætur á landsbyggðinni, sem séu ekki eins líklegar til arðbærni og úrbætur nærri höfuðborginni, lendi neðar í röðinni.
„Það þýðir það að verkefnin þar sem umferðin er ekki nægileg, eins og til dæmis Fljótagöng og Súðavíkurgöng, sem hafa nú verið nefnd munu ekki falla undir þetta félag nema þá að komi fjármagn úr ríkissjóði, úr samgönguáætlun, inn í það.“
Hvar liggur ábyrgðin?
Dagur segir það skýrt í frumvarpinu að ábyrgðin sé hjá hinu sjálfstæða innviðafélagi. Stjórn félagsins verði valin á faglegum forsendum og öll verkefni, sem félagið kýs að ráðast í, verði að standast alþjóðlegt markaðspróf.
„Ábyrgðin á pólitískri forgangsröðun er eftir sem áður hjá Alþingi, félagið ræðst ekki í nein verkefni nema Alþingi hafi samþykkt að þau séu annaðhvort á samgönguáætlun eða séu sérstaklega tilgreind í samgönguáætlun og merkt til skoðunar fyrir innviðafélagið.“
Félagið muni leggja fyrir Alþingi tillögur að framkvæmdum sem þingmenn þurfi að taka afstöðu til.
„Og þá bæði muni sannast hvað innviðafélagið er mikilvægt til að geta flýtt verkefnum sem fara þangað inn en líka til að rýma fyrir öðrum verkefnum sem ekki komust á samgönguáætlun.“
Hefur áhyggjur af aukinni skattheimtu á bifreiðaeigendur
Stefán, ásamt þingmönnum stjórnarandstöðunnar, hefur bent á að veggjöld leggist þungt á bifreiðaeigendur sem séu nú þegar að taka á sig kílómetragjald og aukin vörugjöld.
„Það er ekkert frítt í þessu, það er það sem við erum að benda á. Það er þá almenningur sem borgar, það er umferðin sem greiðir. Ef maður tekur tölurnar saman það sem áætlað er að innviðafélagið gæti tekið í veggjöld, betri samgöngur í veggjöld plús aukna skattheimtu um áramótin, þá er þetta upphæð sem hleypur á 30-40 milljörðum á ári sem mun lenda á bifreiðaeigendum,“ segir Stefán.
Dagur segist ekki geta staðfest þá upphæð sem Stefán nefnir en segir mikilvægt að félagið finni hagkvæmar leiðir fyrir sínar framkvæmdir og að veggjöldum verði að stilla í hóf.
„En það skiptir miklu máli að almenningur finni að ef einhver að borga veggjöld að það sé raunverulega að fara í framkvæmdir. Ég held að pirringur eða andstaða skapist fljótt ef fólk er að borga veggjöld sem fara í einhverja óskilgreinda hít einhvers staðar. Þannig ég held að gegnsæi þarna, varðandi gjaldtökuna og í hvað hún er notuð, skipti mjög miklu máli.“
Stefán segir að Degi takist ekki að sannfæra sig um nauðsyn aukinnar skattheimtu á bifreiðaeigendur.
„Nei. Og það breyttist ekkert í morgun,“ segir Stefán þegar Dagur spyr hann hvort hann hafi sannfært hann um mikilvægi veggjalda.
