EES ríkin þrjú, Ísland, Noregur og Lichtenstein eru hluti af því markaðssvæði sem Evrópusambandið skilgreinir í löggjafartillögu sem snýst um að styrkja iðnaðarframleiðslu, draga hraðar úr mengun og styrkja aðfangakeðjur í álfunni. Þetta hefur RÚV fengið staðfest hjá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.
Löggjafartillagan heitir á ensku Industrial Accelerator Act, sem þýtt hefur verið sem Iðnaðarhraðall á íslensku.
Tillagan var lögð fram af framkvæmdastjórn ESB í mars. Í henni er lagt til að þegar komi að ríkisaðstoð og opinberum innkaupum í tilteknum mikilvægum iðnaði, til dæmis stál, ál og sementsvinnslu, verði gerðar gerðar kröfur um að ákveðið hlutfall af umræddum vörum sé framleitt í Evrópu (Made in Europe) og með umhverfisvænum hætti.
Fjallað var um þessa tillögu í Brussel-vaktinni í mars, en það er fréttabréf sem fastanefnd Íslands í Brussel gefur úr.
Í tillögunni sjálfri er talað um að vörur eigi uppruna sinn innan Evrópusambandsins - og það hefur valdið hagsmunaaðilum á Íslandi og í Noregi nokkrum áhyggjum; á Íslandi eru Samtök Atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins og Samorka (samtök orkufyrirtækja) meðal þeirra sem eru nú að undirbúa álitsgerðir sem senda á til Evrópusambandsins, þar sem umsagnarferli um þessa tillögu stendur yfir.
Fulltrúar þessara hagsmunaaðila hittu nýlega embættismenn frá framkvæmdastjórninni og fengu kynningu á tillögunni; samkvæmt upplýsingum fréttastofu kom ekki ótvírætt fram á þeim fundi hver staða EES-ríkjanna yrði.
Fréttastofa leitaði því til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins fyrir nokkrum dögum til að reyna að fá svar við spurningunni hvort „Made in EU“ þýddi að Ísland, Noregur og Lichtenstein væru, samkvæmt skilgreiningu þessarar löggjafartillögu, ekki hluti af innri markaðnum.
Eftirfarandi svar barst svo um miðja þessa viku og þar kemur fram að EES-EFTA ríkin séu vissulega hluti af þessum áformum; hugtakið „Made in EU“ feli í sér að Ísland, Noregur og Lichtenstein séu innanborðs.
„I can confirm on the record that the term ‘made in EU’ in the Industrial Accelerator Act includes the EEA countries (Iceland, Lichtenstein, and Norway),“ skrifaði Siobhan McGarry talskona framkvæmdastjórnar ESB í tölvupósti til fréttastofu fyrr í vikunni.
Skiljanlegar áhyggjur
Áhyggjur hagsmunaaðila á Íslandi eru skiljanlegar í ljósi þess sem gerðist í fyrravetur, þegar framkvæmdastjórn ESB ákvað að verndaraðgerðir vegna framleiðslu á járnblendi myndu ekki gilda um EES-EFTA ríkin
Sú ákvörðun vakti hörð viðbrögð í Noregi og á Íslandi og ekki tókst að snúa henni við þrátt fyrir að ráðherrar og leiðtogar ríkjanna tveggja beittu sér af alefli. Greina mátti áhyggjur af því að þessi ákvörðun gæfi fordæmi fyrir svipuðum ákvörðunum í framtíðinni.
Sama varð þó ekki upp á tengingnum, þegar framkvæmdastjórn ESB kynnti verndaraðgerðir vegna stálframleiðslu; í því tilviki voru Ísland og Noregur undanþegin þeim aðgerðum.
Ekki samstaða um aðgerðir vegna mengunar
Af samtölum við íslenska hagsmunaaðila að ráða, virðast þeir allir vera samstíga um að leggja áherslu á að iðnaðarstarfsemi á Íslandi verði skilgreind innan Evrópu; mögulegar framseldar reglur til framkvæmdastjórnarinnar um önnur ríki og svæði eigi þannig ekki að eiga við um Ísland og Noreg, og að löggjöfin (Industrial Accelerator Act) verði tekin upp í íslenskt og norskt lagaumhverfi.
Hins vegar virðist vera munur á afstöðu þeirra gagnvart fyrirhuguðum reglum í þessari löggjafartillögu hvað varðar skilyrði fyrir því að framleiðsla geti talist fara fram á umhverfisvænan hátt (low carbon requirements).
Samtök iðnaðarins (sem tala til dæmis fyrir hagmunum álvera á Íslandi), benda þannig á að mikilvægt sé að taka tillit til raunverulegra aðstæðna við framleiðslu, til dæmis á áli, sem framleitt er með endurnýjanlegri orku á Íslandi. Þetta kemur fram í afstöðu SI sem send var til EFTA fyrir nokkrum vikum.
Ýmislegt bendir til þess að Samorka - samtök orkuframleiðenda á Íslandi - séu ekki endilega á sömu skoðun, enda hafa íslenskir raforkuframleiðendur um langt skeið selt svokallaðar upprunaábyrgðir, sem eru einskonar staðfesting á því að ákveðið magn af raforku hafi verið framleitt með endurnýjanlegum orkugjöfum.
Tekjur af þessum ábyrgðum hafa numið milljörðum króna undanfarin ár.
Búist er við umsögn Samorku á næstu dögum, og Landsvirkjun er einnig að vinna að sinni eigin umsögn til Evrópusambandsins.
McGarry, talskona framkvæmdastjórnarinnar sagði um þetta í svari við fyrirspurn fréttastofu að á seinni stigum verði skilgreint hvaða kröfur verði gerðar um umhverfisvæna framleiðslu; það verði gert í framseldum gerðum undir reglugerð sem kallast European Sustainable Products Regulation, og að nú sé verið að óska eftir umsögnum um hvernig eigi að skilgreina þetta.
„Outside construction, the definition of low-carbon steel will follow in delegated acts under the European Sustainable Products Regulation, covering life-cycle emissions and ensuring alignment with existing product-specific legislation,“ segir í svari McGarry til fréttastofu.
