Íslendingar ganga að kjörborðinu í dag og svara því hvort hefja eigi á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Síðustu skoðanakannanir benda til þess að vart geti munað minna á fylkingunum. Veðbankar segja hins vegar aðra sögu og meta líkurnar á sigri nei-hliðarinnar mun meiri.
Kjörstaðir í Reykjavík opna klukkan 9:00 og verða opnir til klukkan 22:00. Sömu tímar gilda víða um land, en opnunartími er þó breytilegur milli sveitarfélaga og sumir minni kjörstaðir loka fyrr. Kjósendur eru því hvattir til að kanna nákvæman opnunartíma síns kjörstaðar.
Kjörfundi skal í öllum tilvikum slitið eigi síðar en klukkan 22:00. Kjósendur sem hafa gefið sig fram fyrir þann tíma eiga þó rétt á að greiða atkvæði. Upplýsingar um kjörstaði má finna á kosningavefnum á Ísland.is. Kjörstaðir í Reykjavík eru opnir frá 9 til 22.
Ekki kosið beint um inngöngu í ESB
Spurningin á kjörseðlinum er:
„Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“
Kjósendur merkja X við annaðhvort já eða nei.
Atkvæðagreiðslan snýst því ekki um beina inngöngu Íslands í Evrópusambandið heldur hvort viðræður um mögulega aðild skuli hafnar að nýju.
Verði já ofan á verða aðildarviðræður teknar upp. Skili þær aðildarsamningi hefur ríkisstjórnin boðað að samningurinn verði síðar borinn undir þjóðina í annarri atkvæðagreiðslu.
Verði nei ofan á verða aðildarviðræður ekki hafnar að nýju. Atkvæðagreiðslan er formlega ráðgefandi, en ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að niðurstöðunni verði fylgt. Landskjörstjórn útskýrir hvað tekur við eftir niðurstöðuna.
Lokakannanirnar sitt hvorum megin við miðjuna
Þjóðarpúls Gallup, sem framkvæmdur var dagana 24.–27. ágúst, mældist með örlítið forskot nei-hliðarinnar. Af þeim sem tóku afstöðu sögðust 51,6 prósent ætla að kjósa nei en 48,4 prósent já. Alls tóku 4.583 þátt í könnuninni.
Lokakönnun Maskínu, sem fór fram 28. ágúst, sýndi öfuga niðurstöðu. Þar sögðust 50,4 prósent ætla að kjósa já en 49,6 prósent nei. Alls svöruðu 3.274 könnuninni.
Munurinn í báðum könnunum er innan vikmarka og því er ekki hægt að fullyrða út frá þeim hvor fylkingin stendur betur að vígi. Í reynd segja kannanirnar að kosningin sé of jöfn til að spá fyrir um sigurvegara. Lokakönnun Maskínu og niðurstöður Gallup.
Veðbankarnir mun ákveðnari
Veðbankar meta stöðuna með allt öðrum hætti.
Á Epicbet var stuðullinn á sigur nei-hliðarinnar kominn niður í 1,45 rétt fyrir miðnætti fyrir kjördag, en stuðullinn á já var 3,10. Þegar framlegð veðbankans hefur verið tekin út jafngildir það því að markaðurinn meti líkurnar á sigri nei-hliðarinnar um 68 prósent en líkurnar á sigri já-hliðarinnar um 32 prósent.
Epicbet bauð einnig veðmál um hlutfall atkvæða. Þar var viðmiðið sett við 45,5 prósent hjá já-hliðinni og 54,5 prósent hjá nei-hliðinni.
Nei hafði lengst af verið með lítillega lægri stuðul hjá veðbankanum, en á fimmtudag tók stuðullinn á nei að lækka hratt og náði lægsta gildi sínu rétt fyrir miðnætti daginn fyrir kjördag.
Svipaða sögu er að segja af spámarkaðnum Polymarket. Þar voru líkurnar á því að tillagan yrði samþykkt komnar niður í 38 prósent í gærkvöldi. Það jafngildir 62 prósenta líkum á sigri nei-hliðarinnar. Um 100 þúsund bandaríkjadalir höfðu þá farið um markaðinn, sem jafngildir um 12 milljónum króna.
Munurinn er því sláandi: Skoðanakannanir mæla fylkingarnar nánast jafnar, en veðbankarnir telja nei mun líklegra til sigurs.
Kannanir og veðbankar mæla ekki það sama
Samanburðurinn þarf þó að taka með fyrirvara. Skoðanakannanir mæla hversu stórt hlutfall svarenda hyggst kjósa hvorn kost. Veðmálastuðlar og spámarkaðir meta hins vegar líkurnar á því hvor kosturinn vinnur, jafnvel þótt sigurmunurinn verði aðeins eitt atkvæði.
Því er engin mótsögn fólgin í því að könnun mæli 51–49 en markaður telji sama kost eiga 60 eða 70 prósenta möguleika á sigri.
Veðbankar hafa oft reynst vel við að spá fyrir um kosningaúrslit. Rannsókn á Iowa-spámarkaðnum og 964 skoðanakönnunum vegna fimm bandarískra forsetakosninga sýndi að markaðurinn var nær lokaniðurstöðunni í 74 prósentum tilvika. Rannsóknin birtist í International Journal of Forecasting.
Þeir eru þó langt frá því að vera óskeikulir. Veðbankar töldu til dæmis miklar líkur á því að Bretar myndu hafna Brexit árið 2016, en þjóðin samþykkti útgöngu úr ESB með 52 prósentum atkvæða.
Þá geta litlir markaðir sveiflast vegna tiltölulega fárra veðmála. Veltan á Polymarket-markaðnum um íslensku kosninguna er fremur lítil í samanburði við stærstu pólitísku markaði síðustu ára.
Kannanirnar segja því að allt geti gerst. Þeir sem leggja raunverulega peninga undir virðast hins vegar mun sannfærðari: Þeir spá því að Íslendingar segi nei.
