Metið sem var slegið í haldlagningu kókaíns á síðasta ári er þegar sprungið, aðeins hálfu ári síðar. Lögregla og tollgæsla lögðu hald á 106 kíló af kókaíni allt árið í fyrra en það sem af er þessu ári eru kókaínhaldlagningar komnar í um tvö hundruð kíló.
Talan skýrist að stórum hluta af þremur stórum málum.
Stærsta málið kom upp í síðustu viku þegar lögregla lagði hald á 106 kíló af kókaíni sem falið var í sjókistu undir álflutningaskipinu Koznitza við Straumsvík. Skipið kom frá Brasilíu og hefur aldrei áður verið lagt hald á jafnmikið magn af kókaíni í einni sendingu hér á landi.
Annað stórt mál kom upp í mars þegar grískur karlmaður flutti 42,9 kíló af kókaíni til landsins með Norrænu. Efnið var falið undir fölsku gólfi í farmrými bifreiðar.
Þá lagði lögregla hald á átta kíló af kókaíni í öðru Norrænumáli fyrr í þessum mánuði. Í sama máli fundust einnig 56 kíló af amfetamíni, þrjú kíló af ketamíni, eitt kíló af kristalmetamfetamíni og eitt kíló af svokölluðu bleiku kókaíni í húsbíl sem kom til landsins með ferjunni.
Þessi þrjú mál ein og sér nema tæplega 157 kílóum af kókaíni. Við bætast önnur minni mál á árinu, meðal annars mál sem tengjast burðardýrum og innflutningi með flugi.
Amfetamín og kókaín líka í mikilli aukningu
Aukningin nær ekki aðeins til kókaíns. Það sem af er ári hefur lögregla lagt hald á um hundrað kíló af amfetamíni, auk 21 lítra í vökvaformi. Allt árið í fyrra var lagt hald á 14 kíló af amfetamíni og 21 og hálfan lítra í vökvaformi.
Ketamín hefur einnig aukist mikið í haldlagningum. Árið 2024 var lagt hald á fimm kíló af ketamíni en það sem af er þessu ári eru haldlagningar komnar í 28 kíló.
Árið 2025 var metár í haldlagningu fíkniefna samkvæmt bráðabirgðatölfræði lögreglu. Þá lögðu lögregla og tollgæsla meðal annars hald á 468 kíló af marijúana, 106 kíló af kókaíni og 66 kíló af hassi. Nú, aðeins sex mánuðum síðar, eru tölurnar í sterkari efnunum komnar langt fram úr fyrra ári.
„Augljóslega eftirspurn eftir þessum efnum“
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra segir nýjustu málin sýna tvennt í senn.
„Hér er um að ræða stærsta fund sögunnar á Íslandi þegar um 200 kíló af kókaíni eru tekin og haldlögð. Það er auðvitað þrekvirki lögreglu og sýnir okkur hversu öflug lögreglan í landinu er. Hin sagan er auðvitað sú að það er augljóslega eftirspurn eftir þessum efnum hér á landi,“ segir Þorbjörg.
Hún segir ríkisstjórnina hafa sett baráttuna gegn skipulagðri brotastarfsemi í forgang frá fyrsta degi. Fjölga eigi lögreglumönnum um 50, lögregluembætti verði sameinuð og frumvarp verði lagt fram í haust til að styrkja verkfæri lögreglu.
„Þetta eru breytingar á hegningarlögum, þetta eru breytingar á lögreglulögum, þetta eru breytingar á lögum um meðferð sakamála. Við erum til dæmis að skilgreina aftur hvað felst í hugtakinu skipulagður brotahópur, þannig að skilgreiningin taki betur mið af raunverulegri starfsemi þessara hópa,“ segir Þorbjörg.
Vill höggva í fjárhagslegan grundvöll brotahópanna
Þorbjörg segir að í frumvarpinu verði meðal annars horft til þess hvernig hægt sé að rýmka rannsóknarheimildir og ná betri árangri í að taka upp verðmæti sem tengjast skipulagðri brotastarfsemi.
„Við erum að horfa á tilganginn; að tilgangurinn sé sá að svipta brotahópa þeim fjárhagslega grundvelli sem starfsemin byggir á. Við vitum það að peningaþvætti fylgir alltaf fíkniefnaviðskiptum og alltaf fíkniefnaviðskiptum af þessari stærðargráðu,“ segir hún.
Hún segir að markmiðið sé að fara að brotahópum úr öllum áttum.
„Að höggva í brotahópa í gegnum fjármagnið er alltaf áhrifaríkasta leiðin til að sporna gegn skipulagðri brotastarfsemi og þá skiptir engu máli hver háttsemin er. Það sem einkennir skipulagða brotastarfsemi í nánast öllum tilvikum er að hún er hagnaðardrifin,“ segir Þorbjörg.
Hún nefnir samstarf lögreglu, Tollgæslunnar og annarra stofnana, þar á meðal Skattsins. Þá skipti alþjóðlegt samstarf miklu máli, enda séu brotahóparnir ekki bundnir við landamæri.
Þarf að efla lögregluna enn frekar
Dómsmálaráðherra segir afstöðu sína skýra þegar hún er spurð hvort efla þurfi lögregluna enn frekar.
„Afstaða dómsmálaráðherra til þess er afdráttarlaus, já, og það þarf að efla lögregluna enn frekar,“ segir Þorbjörg.
Hún segir þó að stóru haldlagningarnar verði ekki eingöngu skýrðar sem árangur lögreglu. Þær varpi einnig ljósi á eftirspurnina hér á landi.
„Þegar svona stórar sendingar eru að nást þá segir það okkur líka að það er mikil eftirspurn eftir kókaíni og amfetamíni á Íslandi. Það er kannski sú hlið málsins sem verður ekki eingöngu leyst af hálfu löggæslunnar eða með upptökum,“ segir hún.
Þorbjörg segir að samfélagið þurfi að horfast í augu við hvers vegna markaður sé fyrir svo mikið magn sterkra fíkniefna.
„Við þurfum aðeins að horfa inn á við hvað það varðar. Hvað er það sem gerir það að verkum að eftirspurnin eftir svona sterkum efnum er mikil á Íslandi? Það er langtum breiðara samtal en svo að það sé bara löggæsluverkefni.“
Hafnirnar aftur og aftur í lykilhlutverki
Stóru málin á árinu sýna einnig mikilvægi hafna og landamæraeftirlits. Kókaínið í Straumsvíkurmálinu kom sjóleiðis frá Suður-Ameríku, 42,9 kílóin komu með Norrænu í mars og efnin í húsbílnum komu sömuleiðis með Norrænu.
Þorbjörg segir þetta undirstrika að íslensk lögregla þurfi að vinna náið með erlendum samstarfsaðilum. Ísland sé með fulltrúa hjá Europol og Eurojust og mikilvægi þess samstarfs blasi við þegar stórar sendingar séu stöðvaðar.
„Aftur og aftur erum við að sjá mikilvægi hafna í þessu samhengi,“ segir Þorbjörg.
Hún segir lögregluna hafa sýnt að hún sé sterkari þegar hún vinni saman, bæði innanlands og með erlendum samstarfsaðilum. Stærstu málin sýni hins vegar líka að viðbrögðin þurfi að vera víðtækari en aðeins fleiri handtökur og stærri haldlagningar.
„Við höfum sem samfélag þurft að spyrja okkur að því hvers vegna það er svona mikil eftirspurn á Íslandi eftir sterkum fíkniefnum,“ segir Þorbjörg.
