Það er ekki íslensk venja að gengið sé til kosninga í ágúst. Almennar alþingiskosningar hafa yfirleitt farið fram að vori eða hausti. Sveitarstjórnarkosningar eru hins vegar í maí, nú í ár 16. maí.

Ef miðað er við nútímalegar, sameiginlegar landskosningar eftir 1908 virðist aldrei hafa verið kosið til alþingis í ágúst. Kjördagar hafa einkum verið í júní, júlí, september, október og nóvember.

Forsetakosningar eru samkvæmt lögum undir lok júní.

Þetta eitt gerir dagsetningu þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst sérstaka í sögulegu samhengi. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd alþingis fjallaði um valið á kjördegi að ósk utanríkismálanefndar. Af álitum meiri og minni hluta í nefndinni má ráða að það voru greinilega efasemdir bæði hjá stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum um dagsetninguna 29. ágúst.

Jacquemart-kukkabní Brussel er víðfræg.

Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, viðurkennir að dagsetningin 29. ágúst geti skapað ákveðnar áskoranir, eins og það er orðað, vegna þess að undirbúningur þjóðaratkvæðagreiðslunnar og fræðslustarf landskjörstjórnar falli að verulegu leyti á sumarleyfistíma. Vísað er til umsagnar landskjörstjórnar um að erfitt geti reynst að manna kjörstaði og sinna utankjörfundaratkvæðagreiðslu. Meiri hlutinn telur þó að með markvissu skipulagi, styrktri stjórnsýslu kosningamála og sérstökum ráðstöfunum af hálfu landskjörstjórnar sé unnt að mæta þessum vanda. Jafnframt bendir meiri hlutinn á að aðrar dagsetningar geti einnig haft ókosti, til dæmis vegna veðurfars. Niðurstaða meiri hlutans er því sú að þrátt fyrir fyrirliggjandi erfiðleika sé ekki ástæða til að breyta dagsetningunni.

Minni hluti nefndarinnar telur hins vegar að dagsetningin 29. ágúst sé óheppileg og jafnvel varhugaverð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu um svo flókið og marglaga mál. Bent er á að landskjörstjórn fái aðeins lágmarkstíma samkvæmt lögum til að sinna lögbundinni fræðslu, að stór hluti þess tíma falli á sumarleyfistíma og að hætta sé á upplýsingaóreiðu. Minni hlutinn vísar einnig til umsagnar Feneyjanefndarinnar um að skýrleiki spurningarinnar ráðist ekki aðeins af orðalagi hennar heldur einnig af því hvort kjósendur fái fullnægjandi og yfirvegaðar upplýsingar um lagalegar og hagnýtar afleiðingar atkvæðagreiðslunnar. Þar sem engin sérstök efnisrök hafi verið færð fyrir dagsetningunni 29. ágúst telur minni hlutinn rétt og ábyrgt að fresta kosningunni til 17. október til að tryggja landskjörstjórn nægt svigrúm til fræðslu og undirbúnings.

Sú röksemd meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að veðurfar eftir 29. ágúst kunni að valda erfiðleikum við val á hentugum kjördegi fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu sýnir best á hve veikum rökum dagsetningin er valin. Hún stangast á við allar íslenskar venjur og hefðir þar sem tillit til sauðburðar og sláturtíðar hefur ráðið meiru um val á kjördegi en veðurfar. Síðast var kosið vandræðalaust til þings 30. nóvember. Ákvörðun um val á vetrarkjördegi hefur heimilað að kjósa mætti bæði á laugardegi og sunnudegi ef veður setti strik í reikninginn.

Nei, það er eitthvað annað en veður sem ræður dagsetningunni 29. ágúst rétt ofan í að hugur allra verður við sólmyrkvann nokkrum dögum áður. Hann mun trufla þjóðlífið meira en veður.

Mörg rök hníga að því að dagsetningin hafi verið ákveðin í utanríkisráðuneytinu að fenginni ábendingu frá Brussel. Allt yrði lokað í evrópsku höfuðborginni vegna sumarleyfa í ágúst en gott yrði að ganga til markvissra viðræðna við fulltrúa Íslands að þeim loknum.

Einfalda skýringin dugar yfirleitt best og gögn sem utanríkisráðuneytið hefur birt um náið samráð sitt við Brusselmenn styðja hana. Íslensk pólitík er að færast á Brusseltíma 29. ágúst.