Einsemd er sjaldnast hughreystandi í óstöðugum heimi. Það er einfalda skýringin að baki þjóðaratkvæðagreiðslunni, sem fram fer á Íslandi 29. ágúst, um það hvort taka eigi að nýju upp aðildarviðræður við Evrópusambandið sem settar höfðu verið á ís. (Endanlegur aðildarsamningur myndi kalla á aðra þjóðaratkvæðagreiðslu að viðræðum loknum.)

Ísland, með sína 400 þúsund íbúa á lykilsvæði í Norðuratlandshafi og opið og alþjóðlegt hagkerfi er augljóslega berskjaldað gagnvart þeim sviptingum sem eiga sér stað á ytri skilyrðum framfara en þó sér í lagi öryggis landsins.

Þegar Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu árið 2009 hafði landið nýverið staðið á ystu nöf og horft ofan í hyldýpið í kjölfar fjármálakreppunnar árið 2008, sem framkallaði algjört efnahagshrun.

Á þeim tíma var það mat margra á Íslandi að öruggast væri að tengja gjaldmiðil landsins og hagkerfi þess við Evrópusambandið.

Aðildarviðræður hófust árið 2010 eftir jákvæða niðurstöðu á úttekt framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á stöðu Íslands og miðaði þeim hratt fram til ársins 2013. 

Af 33 samningsköflum höfðu 27 verið opnaðir og 11 köflum hafði jafnframt verið lokað, enda þótt lykilmál eins og stjórn fiskveiða væru enn í biðstöðu.

En ný ríkisstjórn Íslands, sem tók við völdum árið 2013, sleit viðræðunum. Almennt ríkti sú skoðun meðal stjórnmálamanna að efnahagsbatinn eftir hrunið 2008 hefði gengið betur en búist var við. Margir komust að þeirri niðurstöðu að Ísland gæti staðið á eigin fótum.

Hluti af innri markaði ESB

Síðan þá hefur íslenskt hagkerfi staðið sig vel, ekki síst vegna mikils vaxtar í ferðaþjónustu.

Auk þess hefur Ísland notið verulegs ávinnings af þátttöku í innri markaði Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn, sem Noregur og Liechtenstein eru einnig aðilar að.

En óvissa um óstöðugan gjaldmiðil Íslands hefur þó haldið vöxtum og þar með mörgum öðrum kostnaðarliðum tiltölulega háum.

Það sem ef til vill varðar meiru er að með vaxandi spennu í alþjóðastjórnmálum og efnahagsmálum hafa sífellt fleiri áhyggjur af því að staða Íslands utan Evrópusambandsins sé orðin veikleiki.

Það er ein af ástæðunum fyrir því að ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur leitað eftir umboði til að hefja aðildarviðræður á ný og kanna möguleikann á aðild.

Af sögulegum ástæðum eru spurningar um fullveldi fyrirferðarmiklar í rökræðum Íslendinga um aðild að sambandinu. 

En þar sem Ísland er nú þegar í mjög nánu efnahagssambandi við ESB í gegnum EES-samninginn myndi full aðild einungis styrkja fullveldi landsins vegna þess að henni fylgir aðkoma að mótun ákvarðana sem ákvörðunum sem Ísland þarf nú þegar að innleiða.

Fiskveiðistefna

Fiskveiðistefna yrði einn mikilvægasti og viðkvæmasti þáttur hugsanlegra aðildarviðræðna. En nú þegar Bretland er ekki lengur aðili að Evrópusambandinu og efnahagslögsaga Íslands liggur því ekki að lögsögu neins aðildarríkis virðist vera svigrúm til málamiðlana.

Í ljósi þess að Svíþjóð og Finnland hafa þegar samið um sérstakar undanþágur og sérreglur fyrir landbúnað á norðlægum svæðum ætti að vera mögulegt að Ísland mæti sambærilega vinsamlegu viðmóti. 

Þrátt fyrir að þessi hefðbundnu álitaefni séu enn til staðar eru það öryggismál í víðum skilningi sem móta umræðuna í æ ríkari mæli. Ísland er aðili að NATO en hefur ekki eigin her.

Í kalda stríðinu ráku Bandaríkin afar mikilvæga herstöð á Keflavíkurflugvelli, en yfirgáfu hana skyndilega árið 2006.

Í dag eru það einkum evrópskir flugherir sem senda orrustuþotur til Keflavíkur til að sinna loftrýmisgæslu og eftirliti á Norður-Atlantshafi.

Enginn getur spáð fyrir um hvað Donald Trump Bandaríkjaforseti mun gera gagnvart nágrannaríkinu Grænlandi, sem hann ásælist enn. 

En kviklynd og ófyrirsjáanleg stefna ríkisstjórnar hans í öryggismálum hefur án efa gert Ísland berskjaldaðra.

Í janúar vakti nýtilnefndur sendiherra Trumps gagnvart Íslandi athygli þegar hann gantaðist með að Ísland ætti að verða 52. ríki Bandaríkjanna, að því er virðist innblásinn af landvinningametnaði forsetans, áður en hann dró ummælin til baka í flýti. (Rétt er að hafa í huga að Evrópusambandið var reiðubúið að standa með Grænlandi.)

Staða utan tollabandalags ESB gerir Ísland varnarlaust

Ennfremur gerir staða Íslands utan tollabandalags ESB landið varnarlaust nú tímum viðskiptastríða.

Stór hagkerfi eins og Evrópusambandið og Kína geta brugðist við duttlungum Bandaríkjastjórnar með gagnaðgerðum, en smærri ríki skortir til þess vogarafl.

Ef Íslendingar kjósa að hefja aðildarviðræður á ný er líklegt að þær gangi hratt fyrir sig og að endanleg ákvörðun um aðild gæti legið fyrir innan tveggja ára.

Engin ástæða er til að ætla að Evrópusambandið, og þá sérstaklega Norðurlöndin og Eystrasaltsríkin innan sambandsins, myndu ekki taka Íslandi fagnandi.

Jafnframt myndi aðild Íslands að Evrópusambandinu líklega knýja Noreg til að endurmeta stöðu sína utan sambandsins. EES-samningur sem aðeins Liechtenstein stæði eftir í hefði lítið vægi við þær aðstæður.

En þetta eru allt möguleg álitaefni framtíðarinnar. Í svipinn snýst spurningin einfaldlega um það hvort íslenskir kjósendur ákveði að koma ferlinu af stað.