Þetta segir Vilhjálmur Hilmarsson, hagfræðingur hjá stéttarfélaginu Visku, í samtali við fréttastofu.
Í greiningu Visku, stéttarfélags háskólamenntaðra sérfræðinga, kemur fram að verðlag á Íslandi mælist 84 prósentum hærra en í öðrum löndum í Evrópu sem sé sögulegt met ef horft er til síðustu 30 ára. Ísland sé nú dýrasta land í heimi og hefur aldrei mælst dýrara en í ár.
Fordæmalaus dýrtíð
Vilhjálmur segir verðlag mun hærra á Íslandi en á Norðurlöndunum.
„Við erum Norðurlandameistarar í flestum flokkum neyslukörfunnar. Við greiðum 70 prósentum hærra verð fyrir kjötvörur en aðrir Norðurlandabúar, 40 prósentum hærra verð fyrir bifreiðar og svo framvegis. Dýrtíðin er bara fordæmalaus á Íslandi í dag. Við erum að taka mjög fram úr Norðurlöndunum á síðustu tveimur árum og þetta er óvenjuleg þróun. Það virðist vera að ofurtollar og fákeppni á Íslandi sé að ýta verðlagi upp í sársaukamörk.“
Hann tekur fram að hærri laun á Íslandi skýri ekki dýrtíðina og bendir á að í raun sé verðmunur milli Íslands og Norðurlandanna nær tvöfaldur miðað við launamuninn.
„Það hafa vissulega verið miklar launahækkanir sem hafa haft áhrif á verðlag. Alveg óháð því þá er fákeppni á Íslandi sem gerir versluninni kleift að auka eða hækka verðin umfram kostnað. Þetta er dálítið leiðigjörn söguskýring að launin skýri allt. Það eru tollarnir, það er fákeppnin. Við hjá Visku erum núna að kalla eftir því að allir aðilar vinnumarkaðar, hvort sem á atvinnulífshliðinni eða verkalýðshliðinni, að þeir svona fari að tala heildstætt um verðmyndun á Íslandi.“
Hann segir umrætt ofurverðlag hafa gífurleg áhrif á samkeppnishæfni ferðamannabransans og annarra atvinnugreina.
„Þetta kemur náttúrulega ekki bara niður á venjulegum heimilum heldur líka samkeppnishæfni marga útflutningsatvinnugreina. Ferðaþjónustuna og svo framvegis. Þetta er bara þjóðhagslegt vandamál. Við erum orðin þó nokkuð dýrari heldur en helstu samkeppnislöndin í ferðaþjónustunni eins og Noregur. Við erum á mjög grimmum samkeppnismarkaði. “
Álagning í verslunum aukist verulega
Hann segir það einnig augljóst að álagning í verslunum hér á landi hafi aukist til muna undanfarin ár.
„Það er svigrúm til að lækka verð. Þannig að við hvetjum fyrirtækin til að sýna samfélagsábyrgð og lækka verð um 10 prósent í sumar. Þetta getur ekki gengið svona áfram. Verðlag er einfaldlega orðið of hátt á Íslandi og ef okkur tekst ekki að koma verðbólgunni niður fyrir viðskiptalöndin þá mun krónan veikjast og kaupmáttur rýrna, það er bara staðreynd,“ segir hann og bætir við:
„Við sáum það bara nú nýlega að framlegð, til dæmis hjá Bónus, hefur verið að hækka síðustu tvö árin sem bendir til þess að álagning sé að aukast. Ofurtollar í landbúnaði eru að þrýsta matvöruverði hérna hærra en á Norðurlöndunum. Það eru alls konar séríslenskar aðstæður sem gera það að verkum að verðlag virðist verða varanlega hærra hér en annars staðar.“
Ertu vongóður um að fyrirtæki verði við þessari hvatningu?
„Nei, ég er ekkert sérstaklega vongóður í ljósi sögunnar en við getum alveg bókað það að þau fyrirtæki sem byrja að sýna slíka hegðun verður umbunað ríkulega af neytendum.“
Hann hvetur einnig heimilin til að verðlauna þau fyrirtæki með lægra verðlag og hvetur almenning til að auka verðvitund sína.
