Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, fagnar hugmyndum um að veita Kanada aukaaðild að Evrópusambandinu. Hann ávarpaði Evrópuþingið í Strassborg í morgun, þar sem hann var heiðursgestur við stefnuræðu Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar ESB, í gær.
„Kanada og Evrópa eru sterk hvort fyrir sig. Evrópa og Kanada eru sterkari saman,“ sagði Carney og hlaut standandi lófatak Evrópuþingmanna.
von der Leyen og Carney hafa minnst á gervigreind, loftslagsmál og sameiginleg gildi sem forsendu samstarfs. Aðrir hafa minnt á að Kanada vilji kaupa evrópsk hertól í stað þess að reiða sig á slík viðskipti við Bandaríkin og að ESB vilji versla með gas og málma í jörðu, sem nóg er af í Kanada.
En langur vegur er framundan í átt að nýstárlegri aukaaðild að sambandinu. Gunnar Þór Pétursson, lagaprófessor við Háskólann í Reykjavík, segir að þegar von der Leyen segi að Kanada verði „fyrsta ríkið“ til að hljóta aukaaðild að ESB sé ljóst að um eitthvað nýtt módel sé að ræða, eitthvað frábrugðið til dæmis EES-samstarfinu, sem sannarlega má líta á sem eins konar aukaaðild að sambandinu.
„Við vitum ekki alveg nákvæmlega hvað þetta mun fela í sér að efni til en von der Leyen nefndi nokkur dæmi í gær: Gervigreind, stafræna tækni, mikilvæga málma og jarðefni, norðurslóðir og fleira. Mér heyrðist Mark Carney í morgun vera að bæta í ef eitthvað er. Þannig það hljómar eins og hér verði umfangsmikill samningur að efni,“ segir Gunnar.
Þó sé enn á huldu hversu langt aukaaðildin gæti gengið. Gunnar segir ekki ljóst hve djúpt hún gæti fært Kanada inn í stofnanakerfi ESB. Myndi ríkið ganga inn í tollabandalagið, myndi lögsaga dómstóla ESB ná yfir Kanada, myndi fjórfrelsið ríkja þar í landi eins og innan ESB-ríkja og svo framvegis? Allt eru þetta spurningar sem enn á eftir að svara.
Gunnar segir að EES-ríki verði að vera á tánum og fylgjast vel með framvindunni.
„Allar breytingar á Evrópusambandinu hingað til hafa haft í för með sér að það þurfi líka að gera breytingar á EES-samningnum. Þegar ríki hafa komið inn eða þegar ríki hafa farið út. Fyrsta spurningin er þessi: Þessi aukaaðild, kallar hún á einhverja breytingu á EES-samningnum. Önnur spurning er þessi sem þú ert að ýja að: Ef þetta yrði betri lausn, ef hægt er að meta það sem svo, myndi það þá kalla á það að EES-ríkin færu fram á eða hugleiði þessa lausn? Hvað með önnur ríki eins og Bretland til dæmis?“
Þó svo að vilji til svo náins samstarfs sé ríkur meðal Carneys og von der Leyen er óvíst að svo verði meðal allra aðildarríkja ESB, sem þurfa einhljóða að samþykkja aukaaðild Kanada. Líklegt má heita að norræn ESB-ríki og ríki vestar í álfunni séu almennt hlynnt en ómögulegt er að segja til um afstöðu allra.
„En hvað sem öðru líður þá verður þessi samningagerð auðvitað pólitísk á báða bóga. Öll ríki ESB þurfa að vera samhljóða og sameinuð í ferlinu til enda. Og sama auðvitað með Kanada. Þannig það er töluverð pólitík sem þarf að koma að þessu verki líka,“ segir Gunnar.
