Andy Burnham, borgarstjóri Manchester, vann stórsigur í aukakosningum í Makersfield-kjördæmi á Englandi í gær. Sigurinn greiðir leið Burnhams til þess að skora Keir Starmer forsætisráðherra á hólm sem leiðtoga Verkamannaflokksins.
Burnham er ekki alls ókunnur leiðtogakjöri innan flokksins því fyrir rúmum áratug síðan reyndi hann tvisvar við það án árangurs. Möguleikar hans eru eflaust betri í dag en þá þar sem margir þingmenn Verkamannaflokksins styðja Burnham og segja hann besta kost flokksins til að vinna aftur traust kjósenda.
Hann hefur verið kallaður konungurinn í norðri (e. king in the north), en hver er Andy Burnham?
Tónelskur Everton-aðdáandi
Burnham fæddist 7. janúar 1970 í Liverpool og er 56 ára. Hann ólst upp í bænum Culcheth, miðja vegu milli Manchester og Liverpool. Faðir hans vann hjá fjarskiptafyrirtækinu BT og móðir hans var móttökuritari. Þau voru bæði miklir stuðningsmenn Verkamannaflokksins og þaðan fékk hann snemma áhuga á stjórnmálum. Fjölskyldan á ættir sínar að rekja til Írlands og Burnham var alinn upp sem kaþólikki.
Hann segist hafa langað að ganga í Verkamannaflokkinn þegar hann var 14 ára eftir að hafa hoft á sjónvarpsþáttinn Boys from the Blackstuff á BBC. Þættirnir fjölluðu um líf fimm atvinnulausra manna í Liverpool á tímum efnahagslegra erfiðleika þegar Margaret Thatcher var forsætisráðherra.
Í umfjöllun breska ríkisútvarpsins um Burnham rifjar enskukennari hans í kaþólska grunnskólanum sem hann gekk í, upp að hann hafi tekið þátt í sýndarkosningum fyrir Verkamannaflokkinn og unnið með yfirburðum.
Vinir hans lýsa Burnham sem kappsömum ungum dreng sem hafi verið með íþróttir á heilanum. Hann sé stuðningsmaður Everton fram í rauðan dauðann.
Burnham lærði ensku í Cambridge-háskóla og hann og bræður hans voru þeir fyrstu í fjölskyldunni til að fara í háskóla. Burnham rifjar upp í bók sinni, Head North, að honum hafi gengið illa að aðlagast í skólanum og finnast hluti af heildinni þar. Honum hafi liðið eins og svikara.
Hann segir að áhugi hans á tónlist, sérstaklega hljómsveitum frá Manchester, hafi gefið honum forskot og myndað sjálfsmynd. Hann er meðal annars aðdáandi hljómsveita á borð við The Smiths og The Stone Roses.
Reyndi tvisvar fyrir sér í leiðtogakjöri
Burnham reyndi fyrir sér í blaðamennsku eftir útskrift frá Cambridge og vann meðal annars fyrir viðskiptadagblöð. Hann tók sín fyrstu skref í stjórnmálum á þrítugsaldri. Þá gerðist hann rannsakandi fyrir Tessu Jowell, þingkonu og ráðherra í ríkisstjórnum Tonys Blair og Gordons Brown.
Hann kleif metorðastigann hratt og varð ráðgjafi menningarráðherrans Chris Smith í kringum aldamót. Hann var kjörinn þingmaður fyrir heimabæ sinn Leigh 2001. Hann varð ráðherra menningar, fjölmiðla og íþrótta í ríkisstjórn Brown 2008.
Burnham flutti ræðu sem ráðherra íþróttamála á minningarathöfn þegar 20 ár voru liðin frá Hillsborough-slysinu þar sem 97 stuðningsmenn Liverpool létust þegar stúka hrundi á leik í undanúrslitum ensku bikarkeppninnar 1989.
Gestir og aðstandendur fórnarlamba slyssins hrópuðu og gripu framm í fyrir Brunham sem varð til þess að hann tók málið upp á ríkisstjórnarfundi stuttu eftir atvikið. Hann bað um að fá að tala um slysið í breska þinginu sem varð til þess að annarri rannsókn á því var hrint í framkvæmd. Þegar Burnham flutti ræðu fimm árum síðar til að minnast slyssins fögnuðu gestir honum innilega.
Konungurinn í norðri
Burnham bauð sig fram sem leiðtogi Verkamannaflokksins 2010 eftir afsögn Gordons Browns og ósigur flokksins í þingkosningum. Hann varð í fjórða sæti af fimm frambjóðendum en nýtti næstu fimm ár til að rækta samband sitt við grasrót flokksins. Hann reyndi aftur við formanninn 2015 en laut í lægra haldi fyrir Jeremy Corbyn.
Gagnrýnendur segja pólitískar skoðanir Burnham sveiflast með tíðarandanum og hann nýti sér það til að ná sem bestum árangri. Hann barðist fyrir veru Breta í Evrópusambandinu og hefur sagt það vera markmið sitt að Bretland gangi aftur í ESB á hans líftíð. Skoðanir hans hafa færst lengra til vinstri með árunum.
Burnham hætti í landsmálunum 2017 til að bjóða sig fram sem fyrsti borgarstjóri stór Manchester-svæðisins. Hann vann kosningarnar með meira en tveimur þriðju hluta atkvæða og var endurkjörinn 2021 með enn meiri mun.
Hann hefur vakið athygli fyrir umfangsmiklar breytingar á samgöngukerfi svæðisins í sinni tíð sem borgarstjóri.
Hann vakti enn meiri athygli í heimsfaraldrinum þar sem hann sakaði ríkisstjórn Bretlands um að koma fram við norðurhluta landsins af fyrirlitningu vegna svæðisbundinna útgöngubanna. Það varð til þess að hann fékk gælunafnið konungurinn í norðrinu.
Burnham sýndi áhuga á leiðtogasæti flokksins á ráðstefnu hans í fyrra og tækifærið kom í janúar þegar aukakosningar voru í Gorton og Denton-kjördæmi. Yfirstjórn flokksins kom í veg fyrir að hann gæti boðið sig fram með samþykki Starmers. Staðan hefur þó breyst mikið síðustu mánuði og vikur, sérstaklega eftir að flokkurinn beið afhroð í sveitarstjórnarkosningum í maí.
Þrýstingur hefur aukist mikið á Starmer um að segja af sér og ljóst að sigur Brunhams og endurkoma hans á breska þingið dregur ekki úr þrýstingnum.
