Guðmundur Ingi Kristinsson, þingmaður utan þingflokka og fyrrverandi mennta- og barnamálaráðherra, sagðist á Alþingi í dag, miðvikudaginn 4. nóvember, telja meiri líkur á að fá fyrsta vinning í lottói en gjafsókn. Hann ræddi stöðu fólks sem þarf að sækja bætur vegna líkamstjóns út frá eigin reynslu af kerfinu.
Hann sagði í upphafi ræðunnar: „Í dag eru liðin 30 ár síðan ég lenti í umferðarslysi, slysi sem leiddi ásamt öðrum slysum til aðgerða á hálsi og mjóbaki.“
Segir tekjumörkin lægri en lágmarkslaun
Guðmundur Ingi sagði fólk oft þurfa gjafsókn til að sækja rétt sinn gagnvart tryggingafélögum, en hún dygði þó ekki alltaf.
Hann nefndi 5.237.000 króna árstekjumörk við mat á umsóknum um gjafsókn og sagði þau lægri en lágmarkslaun. Við matið væri horft til stofns til útreiknings tekjuskatts og útsvars ásamt fjármagnstekjum. Það eina sem kæmist nálægt þeim væru lægstu elli- eða örorkulaun.
Fyrir fólk í hjúskap eða sambúð nefndi hann 7.867.877 króna samanlögð árstekjumörk, eða um 655 þúsund krónur á mánuði fyrir skatt.
Hann sagði skaðabótalögin jafnframt úrelt og tryggja tjónþolum ekki lengur fullar bætur fyrir líkamstjón. Lágmarkslaunaviðmið laganna miðaðist enn við lágmarkslaun frá 1999.
Guðmundur Ingi vísaði til nýlegs dóms Hæstaréttar og taldi hann skýra áskorun til dómsmálaráðherra um að gera tafarlaust úrbætur á skaðabótalögum. Sjálfur vildi hann að gjafsóknarlögin yrðu einnig uppfærð.
Hæstiréttur miðaði við tekjur tanntækna
Í dómi Hæstaréttar í máli nr. 4/2026, sem kveðinn var upp 14. október, sneri meirihluti réttarins við dómi Landsréttar og miðaði bætur fyrir varanlega örorku við meðaltekjur tanntækna. Málið varðaði konu á þrítugsaldri sem var í tanntæknanámi þegar hún slasaðist í umferðarslysi.
Deilt var við tryggingafélagið Vörð um hvort miða ætti bæturnar við lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga eða líklegar framtíðartekjur hennar sem tanntæknis.
Við útreikning bóta í máli konunnar nam lágmarkslaunaviðmið skaðabótalaga 3.422.500 krónum á ári. Hefði viðmiðið fylgt almennri launaþróun hefði það numið 6.691.000 krónum. Það eru þessar fjárhæðir úr málinu sem Guðmundur Ingi vísaði til í ræðu sinni sem 3,4 og 6,7 milljónir króna.
Vörður var dæmdur til að greiða konunni tæpar 6,75 milljónir króna að frádreginni fyrri greiðslu upp á 3,2 milljónir. Tveir dómarar af fimm skiluðu sératkvæði. Í því kom fram að það væri verkefni löggjafans að breyta lögunum ef þörf væri á.
Nítján lögmenn kölluðu eftir breytingum
Nítján lögmenn á sviði skaðabótaréttar sendu dómsmálaráðherra erindi í kjölfar dómsins og sögðu hann fela í sér tilmæli til Alþingis um að uppfæra skaðabótalögin og færa þau til nútímans. Það var mat lögmannanna að boltinn væri hjá dómsmálaráðherra og tók Guðmundur Ingi undir það í ræðu sinni.
Sveinbjörn Claessen, einn lögmannanna, sagði frumvarp frá 2018 hafa dagað uppi, verið aftur til umræðu 2022 og síðan legið í skúffu í dómsmálaráðuneytinu.
Lýsti nær 18 ára baráttu árið 2018
Guðmundur Ingi hefur áður sagt frá fleiri en einu slysi. Í ræðu á Alþingi 10. apríl 2018 sagði hann að það hefði tekið nokkur ár að fá gjafsókn og að hann hefði barist í máli sínu í nær 18 ár.
Hann sagðist þá hafa fengið 400 þúsund krónur greiddar vegna 5% miska. Þegar hann hefði loks fengið gjafsókn og mat á tjóninu hefði Héraðsdómur Reykjavíkur sagt málið fyrnt.
„Hvernig geta mál fyrnst þegar maður hefur ekkert í höndunum til þess að gera kröfu vegna þess að maður fær ekki gjafsókn til þess að geta gert kröfuna til þess að fá matið?“
Lagði málin ítrekað fyrir þingið
Í grein lögmannanna nítján á Vísi 20. október kemur fram að Guðmundur Ingi hafi fimm sinnum lagt fram frumvörp um breytingar á skaðabótalögum án árangurs.
Þann 24. febrúar 2022 mælti hann einnig fyrir frumvarpi um að gjafsókn yrði veitt í líkamstjónsmálum ef tekjur umsækjanda væru undir meðaltekjum. Það var þá þriðja tilraun hans til að koma því máli í gegn.
Guðmundur Ingi sagði í ræðunni í dag að ríkisstjórnir undanfarinna áratuga hefðu ekkert gert í málinu, en lauk henni á þessum orðum: „Núverandi ríkisstjórn mun breyta því. Erum við ekki sammála um það?“
