Úkraínumenn náðu aftur á sitt vald landi af Rússum í Úkraínu í apríl. Hernaðarsagnfræðingur segir svo virðast sem framsókn Rússa hafi stöðvast alveg og að vorsókn þeirra virðist hafa algjörlega mistekist.
Þverrandi sóknarþrek Rússa og aukin drónageta Úkraínuhers
1535 dagar eru síðan Rússar hófu allsherjarinnrás í Úkraínu. Hugveitan The Institute for the Study of War birti samantekt í upphafi mánaðar þar sem kemur fram að Úkraínumenn hafi náð aftur 116 ferkílómetrum lands af Rússum í apríl. Það jafngildir landsvæði sem er aðeins stærra en Kópavogur.
Þetta er í fyrsta skipti síðan í ágúst 2024 sem Rússar tapa landsvæði í Úkraínu, þegar Úkraínumenn hófu innrás í Kúrsk-hérað á landamærum Úkraínu og Rússlands. Framrás Rússa á vígvellinum hefur minnkað stöðugt frá því í nóvember í fyrra.
Erlingur Erlingsson, hernaðarsagnfræðingur, segir tvennt skýra þessa breytingu.
„Það er annars vegar þverrandi sóknarþrek Rússa vegna mikils mannfalls og síðan mjög aukin drónageta Úkraínuhers á sama tíma og slík geta hjá Rússum hefur veikst. Svo er víglínan að skýrast sums staðar þar sem við höfum séð að fámennar rússneskar sveitir hafa athafnað sig handan víglínunnar en hafa nú verið hraktar á brott og þá breytast þessi yfirráð að einhverju leyti.“
Erlingur telur landsvæðið sem Úkraínumenn náðu, 116 ferkílómetrar, ekki vera aðalatriðið. „Heldur er kannski stærsta fréttin að þessi hægfara framsókn Rússa, mjög hægfara í öllum sögulegum samanburði, virðist hafa stöðvast alveg núna og vorsókn þeirra sem byrjaði fyrir nokkrum vikum virðist hafa mistekist algjörlega.“
Mikil breyting að Rússum gangi ekkert að sækja fram á vígvellinum
Mat helstu stofnana og leyniþjónusta, sem fylgjast með stríðinu, er að mannfall Rússa sé orðið 1,3 milljónir. Sú tala nær til látinna, alvarlega særðra og þeirra sem hafa verið handsamaðir. Rússar eru því í vandræðum með endurmönnun hermanna og vopnun herdeilda.
Drónageta þeirra hefur minnkað eftir að lokað var fyrir samband þeirra við gervihnattarsamskiptakerfið Starlink 1. febrúar. „Það var lokað fyrir það, væntanlega eftir þrýsting frá Úkraínu og svo vitum við ekki alveg hvort bandarísk stjórnvöld hafi komið að því líka.“
Erlingur segir stöðuna enn mjög erfiða, þrátt fyrir að geta Úkraínumanna til að gera árásir með léttum drónum langt handan víglínunnar, hafi aukist.
„Það er kannski svolítið erfitt að segja að það sé að verða vendipunktur en það er allavega það að Rússum gengur ekkert að sækja fram á vígvellinum er mikil breyting. Þeim hefur tekist það, á síðasta ári náðu þeir yfir fjögur þúsund ferkílómetrum með gríðarlegum mannfórnum og ef þeir geta það ekki þá er það mjög mikil breyting.“
Úkraínumenn hafa einnig komið sér upp eigin getu til að gera árásir djúpt inn í Rússland. „Það er líka að auka þrýsting á stjórnvöld í Moskvu og gera þeim erfiðara fyrir að reka þetta stríð áfram.“
Ná að snerta Rússa á hátt sem ekki hefur verið gert áður
Sjálf víglínan í stríðinu er ekki að breytast mikið, að mati Erlings, en stríðið er að koma heim til Rússa með þessum árásum Úkraínumanna. „Þeir eru að ná að snerta Rússa á hátt sem hefur ekki verið gert áður.“
Vandamál Rússa út af manntjóni þýði einnig að hinn almenni borgari finni meira fyrir stríðinu. „Bæði efnahagslega og að upplifa það að það sé ráðist djúpt inn í Rússland.“
Stjórnvöld í Kreml hafa styrka stjórn á allri umræðu í landinu og fjölmiðlum en það er samt vaxandi óánægja í Rússlandi.
„Rússnesk stjórnvöld hafa takmarkað mjög aðgengi að Internetinu, bannað samskiptaforrit eins og WhatsApp og Telegram og það er mikil óánægja með þetta. Staða Rússa, bæði efnahagslega og svo almennra borgara, er að þrengjast og sú vaxandi óánægja er vandamál fyrir stjórnvöld í Kreml.“
Það að stjórnvöld loki fyrir Internetið vikum og mánuðum saman gefur vísbendingu um að þau hafi ákveðnar áhyggjur af óánægju í kerfinu. „Og það gæti verið einhvers konar ógn við Pútín. Hann náttúrulega er hálfgerður einvaldur en hann stýrir samt landinu í krafti stuðningsliðs í kringum sig.“
Staða Pútíns gæti farið að veikjast ef það fer að kvarnast úr stuðningsliðinu eða ef menn sjá fyrir sér að hann geti ekki náð árangri á vígvellinum. „Þá gæti hans staða við stjórn ríkisins farið að veikjast.“
Hallar töluvert á Rússa í úthaldskapphlaupi ríkjanna tveggja
Erlingur bendir á annað mikilvægt atriði sem hefur áhrif á stríðið en gerðist fjarri vígvellinum; kosningarnar í Ungverjalandi.
„Í kjölfar kosninganna losnaði um 90 milljarða evra lán frá Evrópusambandinu til Úkraínu. Það tryggir úkraínskum stjórnvöldum ákveðinn stöðugleika næstu árin og tryggir getu þeirra til þess að verjast árásarstríði Rússa og það er gríðarlega mikilvægt. Af því að á endanum er þetta svokallað mulningsstríð, sem er ákveðið úthaldskapphlaup ríkjanna tveggja og nú hallar töluvert á Rússa í því samhengi þar sem efnahagsstaða þeirra er að versna á meðan efnahagsstaða Úkraínumanna er allavega næstu árin tryggð vegna Evrópusambandsins.“
Þó að losnað hafi um viðskiptaþvinganir á rússnesk olíufyrirtæki vegna lokunar Hormússunds þá telur Erlingur það ekki hafa eins mikil áhrif.
„Það hefur vissulega hjálpað Rússum og aukið tekjur þeirra að einhverju leyti en á sama tíma er úkraínski herinn að gera þessar árásir á útflutnings- og framleiðslukerfi Rússa, olíu og gas, þannig að það aftur á móti bætir ekki upp þessa tekjuaukningu. Hún skilar sér ekki með þeim hætti sem hún gæti annars gert. Þannig að það er lykilatriði, að þeir geti gert svona árásir djúpt inn í Rússland sem þeir gátu ekki áður.“
