Tuttugu stærstu útgerðarfélög landsins hafa á undanförnum árum byggt upp eignir fyrir hundruð milljarða króna utan eigin rekstrar. Þetta kemur fram í samantekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem unnin var fyrir atvinnuvegaráðuneytið.
Samkvæmt skýrslunni nema eignir félaganna í öðrum fyrirtækjum hundruðum milljarða króna. Þar vega þyngst fjárfestingar í öðrum útgerðarfélögum, en einnig eru umtalsverðar eignir í innlendum og erlendum fyrirtækjum.
228 milljarðar í öðrum útgerðum
Þegar litið er til samstæðna útgerðanna og tengdra félaga námu eignir þeirra í öðrum útgerðum með kvóta um 228 milljörðum króna í árslok 2024. Fjárfestingar síðustu tíu ára í þessum flokki námu um 131 milljarði króna.
Jafnframt áttu félögin eignir í öðrum íslenskum fyrirtækjum að verðmæti 129 milljarða króna, þar af fjárfestingar upp á 81 milljarð króna frá 2014. Þá námu eignir erlendis um 50 milljörðum króna, en fjárfestingar á síðasta áratug um 28 milljörðum.
Fjárfesting að stórum hluta í sjávarútvegi
Í skýrslunni kemur fram að verulegur hluti fjárfestinga stórútgerða fer aftur inn í sjávarútveginn sjálfan. Tuttugu stærstu útgerðirnar áttu 168 milljarða króna í öðrum útgerðum í lok árs 2024.
Tengd eignarhaldsfélög réðust jafnframt í umtalsverðar fjárfestingar, þar sem eignir í útgerð námu 59 milljörðum króna og í öðrum innlendum félögum 73 milljörðum króna.
Í skýrslunni er einnig bent á krosseignatengsl milli útgerðarfyrirtækja. Í lok árs 2024 áttu stærstu útgerðir landsins eignarhluti í öðrum útgerðum en þeim tuttugu stærstu, að verðmæti um 46 milljarða króna. Þessi eignarhlutur samsvaraði um 6% af úthlutuðum kvóta og tryggði í mörgum tilvikum áhrif þeirra á stjórn viðkomandi fyrirtækja.
Fjárfesta einnig utan greinarinnar
Þótt sjávarútvegur vegi þyngst kemur fram í skýrslunni að stórútgerðir hafa einnig fjárfest víða utan greinarinnar. Þar er um að ræða eignir í fasteignum, framleiðslu, þjónustufyrirtækjum og alþjóðlegri sölustarfsemi. Eignir dótturfélaga útgerðanna í öðrum innlendum fyrirtækjum námu um 25 milljörðum króna, auk um 12 milljarða króna í erlendum félögum.
Niðurstöður Hagfræðistofnunar sýna að íslenskar stórútgerðir eru ekki aðeins meginstoð í sjávarútvegi heldur jafnframt umfangsmiklir fjárfestar, með víðtækt eignarhald innanlands og erlendis og talsverð krosseignatengsl.
