Handtaka Nicolás Maduro og pólitísku sviptingarnar í Venesúela hafa nú ratað formlega inn í íslenska stjórnsýslu. Kærunefnd útlendingamála segir ekkert benda til þess að fall forsetans hafi gert aðstæður í landinu hættulegri fyrir almenning og hefur staðfest brottvísun konu til Venesúela.
Þetta kemur fram í úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 200/2026, sem kveðinn var upp 17. apríl en birtur á vef Stjórnarráðsins 29. júní.
Úrskurðurinn virðist vera meðal fyrstu birtu úrlausna íslenskra stjórnvalda þar sem sérstaklega er lagt mat á áhrif handtöku Nicolás Maduro á öryggisástandið í Venesúela og hvort breytingarnar eigi að hafa áhrif á afgreiðslu umsókna um alþjóðlega vernd.
Segir innviði landsins hafa haldist stöðuga
Bandarískir hermenn handtóku Maduro og eiginkonu hans, Ciliu Flores, í umfangsmiklum hernaðaraðgerðum í Caracas 3. janúar síðastliðinn. Þau voru flutt til Bandaríkjanna þar sem Maduro hefur verið ákærður fyrir meðal annars fíkniefnatengda hryðjuverkastarfsemi og kókaíninnflutning.
Delcy Rodríguez, þáverandi varaforseti Venesúela, tók við forsetaembættinu í fjarveru Maduro. Þótt handtakan hafi vakið mikla alþjóðlega athygli og aðgerðir Bandaríkjanna sætt harðri gagnrýni hefur daglegt líf almennings lítið breyst. Ekki hefur heldur verið boðað hvenær frjálsar kosningar verði haldnar.
Í úrskurði kærunefndarinnar segir að ekki liggi fyrir að almennt öryggi borgara í Venesúela hafi raskast verulega í kjölfar aðgerðanna.
Nefndin segir ekki hafa komið til viðvarandi átaka, almennra óeirða eða víðtækra mótmæla. Stjórnsýsla og opinber þjónusta hafi að mestu haldið áfram starfsemi sinni og ekki séu heimildir um að aðgangur að heilbrigðisþjónustu eða lyfjum hafi almennt verið hindraður.
Landamæri landsins séu jafnframt opin og almenningur geti ferðast til og frá Venesúela.
„Ekkert [bendir] til þess að þær aðgerðir hafi leitt til þess að aðstæður í landinu hafi versnað fyrir almenning,“ segir í niðurstöðu kærunefndarinnar.
Nefndin telur stjórnkerfi og innviði landsins enn sem komið er stöðuga og segir engin mótmæli, vopnuð átök eða önnur atvik hafa komið upp sem geri það að verkum að hver sá sem dvelji í Venesúela eigi almennt á hættu ómannúðlega eða vanvirðandi meðferð.
Syni rænt og hún þrívegis rænd
Málið varðar konu á sextugsaldri sem er bæði venesúelskur og sýrlenskur ríkisborgari. Hún kom til Íslands frá Sýrlandi og sótti um alþjóðlega vernd í nóvember 2024.
Konan sagðist hafa fæðst í Sýrlandi en flutt til Venesúela árið 1981. Hún bjó þar ásamt eiginmanni sínum og rak verslun í borginni Barinas þar til þau fluttu aftur til Sýrlands árið 2016.
Hún sagði ástandið í Venesúela hafa verið orðið mjög slæmt. Syni hennar hefði verið rænt árið 2012 og fjölskyldan þurft að taka að láni fé til að greiða lausnargjald. Þá hefði hún sjálf orðið fyrir vopnuðu ráni í þrígang, síðast árið 2015.
Konan er ekkja og Drúsi af arabískum uppruna. Hún á son sem býr á Íslandi, annan son í Bandaríkjunum og dóttur í Venesúela. Hún sagðist ekki geta búið hjá dóttur sinni og óttaðist að geta ekki framfleytt sér yrði hún send aftur til landsins.
Útlendingastofnun synjaði henni um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Henni var jafnframt brottvísað og ákveðið að hún skyldi sæta tveggja ára endurkomubanni.
Glæpirnir taldir tengjast almennu ástandi
Kærunefndin féllst ekki á að mannrán sonarins og vopnuðu ránin sýndu fram á að konan ætti á hættu ofsóknir í Venesúela.
Mannránið væri einangrað atvik sem hefði ekki haft frekari afleiðingar fyrir hana. Ránin hefðu tengst verslunarrekstri fjölskyldunnar og almennu glæpaástandi í landinu en ekki kerfisbundnum ofsóknum vegna trúar, uppruna eða aðildar hennar að ákveðnum þjóðfélagshópi.
Nefndin taldi heldur ekki sýnt fram á að einstaklingar af arabískum uppruna eða Drúsar sættu almennt mismunun í Venesúela sem næði því alvarleikastigi að teljast ofsóknir.
Þá var ekki fallist á að staða hennar sem ekkju og einstæðrar konu veitti henni rétt á vernd. Nefndin horfði meðal annars til þess að hún væri almennt heilsuhraust og vinnufær, ætti dóttur í Venesúela og hefði áður notið fjárhagslegs stuðnings sonar síns í Bandaríkjunum.
Þarf einstaklingsbundna hættu eftir fall Maduro
Niðurstaða kærunefndarinnar getur haft þýðingu fyrir fleiri umsóknir frá Venesúela.
Nefndin segir að þrátt fyrir hátt glæpastig, pólitíska óvissu og erfiðar efnahagslegar og félagslegar aðstæður sé hvorki stríð né útbreidd vopnuð átök í landinu.
Handtaka Maduro hafi ekki breytt því mati. Umsækjendur frá Venesúela þurfi því áfram að sýna fram á sérstakar og einstaklingsbundnar aðstæður sem geri það líklegt að þeir verði fyrir ofsóknum eða ómannúðlegri meðferð verði þeim gert að snúa heim.
Almenn fátækt, atvinnuleysi, hátt verðlag eða slæmt efnahagsástand dugi ekki eitt og sér til þess að fá dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða.
Kærunefndin staðfesti því ákvörðun Útlendingastofnunar. Konunni var veittur 15 daga frestur til að yfirgefa Ísland sjálfviljug. Fari hún innan frestsins verður tveggja ára endurkomubannið fellt úr gildi.
Úrskurðurinn sýnir að þótt fall Maduro hafi valdið einni mestu pólitísku breytingu í sögu Venesúela á síðari árum telja íslensk stjórnvöld breytinguna enn sem komið er ekki hafa skapað almenna verndarþörf meðal þeirra sem sendir eru aftur til landsins.
