Ef þú trúir einhverju af eftirfarandi er líklega betra að hætta lestrinum núna:
- að loftslagsvísindamenn hafi ekki áttað sig á því að áður hafa komið hlý- og kuldaskeið
- að nóg sé að bíða eftir tæknilausnum og engin ástæða sé til að draga úr losun núna
- að loftslagsbreytingar séu svikamylla
- að Ísland sé svo lítið og svo mikil fyrirmynd að við þurfum ekki að gera neitt
Gott að þú sért enn að lesa. Því þetta skiptir máli.
Það er ýmislegt sagt um ETS-kerfið sem er ekki alveg rétt. En til að skilja það þarf fyrst að horfast í augu við vandann sem því er ætlað að takast á við.
Samkvæmt nýjustu heildarskýrslu Milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (IPCC) hefur mannkynið þegar hitað jörðina um um það bil 1,1°C frá lokum 19. aldar. Miðað við núverandi þróun er líklegasta sviðsmyndin sú að hlýnun verði um 2,5-3°C fyrir aldamót. Það er mjög alvarleg staða og ætti að hringja viðvörunarbjöllum um allan heim.
Aðgerðaleysi verður margfalt dýrara
Ef hlýnun jarðar heldur áfram í átt að 2,5–3°C eða meira mun það hafa gríðarleg áhrif á samfélög heimsins, meðal annars í formi hækkandi sjávarborðs, öfgafyllra veðurfars og aukins samfélagslegs óstöðugleika.
Fyrir Ísland gætu breytingar í Norður-Atlantshafi og veiking AMOC hafstraumsins haft áhrif á fiskimið, hafstrauma og loftslag. Vísindamenn líta á breytingar á AMOC sem mögulega einn hættulegasta vendipunkt loftslagskerfis jarðar.
Þess vegna þurfum við aðgerðir sem hafa raunveruleg áhrif. Ekki aðeins falleg orð í hátíðarræðum heldur alvöru kerfi sem breyta hegðun markaða, fjárfestinga og orkukerfa.
Evrópska viðskiptakerfið með losunarheimildir, ETS, er eitt af þeim verkfærum.
Hvernig ETS virkar
ETS stendur fyrir Emissions Trading System og byggir á einfaldri hugmynd: mengun veldur skaða og sá skaði kostar.
Kerfið setur þak á losun frá geirum á borð við orkuframleiðslu, iðnað og flug. Fyrirtæki þurfa að eiga losunarheimildir fyrir þeirri losun sem þau valda og heimildunum fækkar síðan smám saman. Þannig verður sífellt dýrara að menga og hagkvæmara að fjárfesta í hreinni tækni.
Þetta er markaðskerfi sem notar verðhvata til að hraða orkuskiptum. Sambærileg kolefnisverðskerfi eru starfrækt víða um heim, meðal annars í Bretlandi, Kína, Kanada og Suður-Kóreu.
Megnið af tekjunum sem safnast í ETS kerfinu fer til aðildarríkjanna sjálfra og er ætlað að styðja við orkuskipti, loftslagsaðgerðir og nýja tækni.
ETS hefur skilað meiri árangri en flestar aðrar markaðslausnir
Losun frá þeim geirum sem falla undir ETS í Evrópu hefur dregist saman um tæp 50% frá 2005. Kerfið hefur átt stóran þátt í því að hraða umbreytingu orkukerfa Evrópu.
Á sama tíma hefur Evrópusambandið dregið verulega úr losun miðað við lok 19. aldar á meðan hagkerfið hefur vaxið um meira en 60%. Það sýnir að loftslagsaðgerðir og efnahagsþróun geta farið saman.
„Eyjaskattur“ er slagorð með engu innihaldi
Á Íslandi hefur ETS verið uppnefnt sem „eyjaskattur“. Gagnrýnendur halda því fram að ETS eigi illa við Ísland þar sem hér séu engar járnbrautir. En tilgangur kerfisins er auðvitað ekki að neyða fólk úr flugi yfir í lestir heldur að draga úr losun með því að mengun hafi raunverulegt verð.
Hávær umræða hefur einnig verið um að ETS muni setja flugfélög á hausinn. Það er frekar hæpið. Tökum einfalt dæmi: Flugmiði frá Keflavík til Kaupmannahafnar og til baka kostar oft 35-55 þúsund krónur á meðan ETS-kostnaðurinn er líklega aðeins 2-4 þúsund krónur á hvert sæti. Sú upphæð er sambærileg við rækjusamloku og appelsín í flugstöðinni. Hún er þó engu að síður hvati fyrir flugfélög til að huga vel að sætanýtingu, spara eldsneyti og fjárfesta í sparneytnari vélum.
Evrópa hefur verið með ETS-kerfið megnið af þessari öld með þeim árangri sem er nefndur hér að ofan. Hún er í fararbroddi í þeirri umbreytingu sem þarf að eiga sér stað í loftslagsmálum heimsins.
Alþjóðleg þróun stefnir í meiri og markvissari aðgerðir til að draga hratt úr losun enda er tíminn til að bregðast við takmarkaður. Þar má meðal annars nefna kolefnisgjöld, kolefnistolla og auknar kröfur um loftslagsábyrgð fyrirtækja og ríkja.
Nýtum góðar lausnir og tökum þátt í að leysa vandann
ESB er ekki að fara að hætta með ETS. Þvert á móti er kerfið orðið ein af meginstoðum loftslags-, nýsköpunar- og iðnaðarstefnu Evrópu og mun líklega styrkjast enn frekar á næstu árum.
Hættan er sú að Ísland dragist aftur úr og festist í slagorðum um „eyjaskatt“ og endalausum kröfum um undanþágur frá ETS-kerfinu. Ísland er nú þegar meðal þeirra ríkja sem hafa hæsta losun á mann og hún hefur ekki dregist saman heldur aukist.
Við gætum líka ákveðið að taka þátt í umbreytingunni og nýta styrkleika landsins til að verða leiðandi í orkuskiptum og nýrri tækni. Við höfum nær alfarið endurnýjanlega raforku, mikla tæknilega þekkingu og einstaka möguleika til að vera í fararbroddi ef vilji er fyrir hendi.
Baráttan gegn ETS er í raun barátta gegn einu áhrifaríkasta verkfæri sem heimurinn hefur þróað til að draga hratt úr losun.
Greinarhöfundur er í loftslagshópnum París 1,5
