Frá og með 7. júlí 2026 hafa nýjar reglur Evrópusambandsins tekið gildi sem þýða að allir nýskráðir fólksbílar og sendibílar innan sambandsins verða að vera búnir myndavél sem fylgist með ökumanninum. Á sama tíma hefur ESB framlengt umdeilda heimild sem gerir netþjónustum kleift að skanna skilaboð og myndir notenda í leit að kynferðisofbeldi gegn börnum.
Stuðningsmenn segja að báðar aðgerðir séu mikilvægar til að auka öryggi. Gagnrýnendur telja hins vegar að þróunin marki enn eitt skrefið í átt að auknu eftirliti með borgurum.
Myndavél fylgist með athygli ökumanns
Nýja ökumannseftirlitskerfið, sem kallast Advanced Driver Distraction Warning (ADDW), er nú skyldubúnaður í öllum nýskráðum fólksbílum og sendibílum innan ESB samkvæmt öryggisreglugerð sambandsins (General Safety Regulation 2019/2144).
Kerfið notar innri myndavél, oft innrauða, til að fylgjast með augnaráði, höfuðstöðu og því hvort ökumaður virðist vera annars hugar eða syfjaður. Ef kerfið metur að athygli ökumanns beinist of lengi frá veginum sendir það viðvörun með hljóði, ljósum eða titringi.
Reglurnar höfðu þegar tekið gildi fyrir nýja bíla árið 2024 en ná nú til allra nýskráðra ökutækja.
ESB segir gögnin ekki yfirgefa bílinn
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins segir tilganginn vera að fækka banaslysum í umferð og ná markmiðum Vision Zero áætlunarinnar um öruggari vegi.
Samkvæmt reglunum eiga myndir og önnur gögn að vera unnin innan bílsins sjálfs. Kerfið á hvorki að auðkenna ökumann með lífkennum né senda gögn til utanaðkomandi aðila samkvæmt gildandi reglum.
Persónuverndarsinnar hafa þó bent á að þegar myndavélar séu orðnar staðalbúnaður í öllum nýjum bílum verði auðveldara að auka notkun þeirra síðar með breytingum á hugbúnaði eða regluverki.
Umdeild skönnun skilaboða framlengd
Á sama tíma hefur Evrópuþingið samþykkt að framlengja tímabundna undanþágu frá persónuverndarreglum sem gerir ákveðnum netþjónustum kleift að skanna skilaboð, myndir og önnur gögn notenda í leit að þekktu efni sem tengist kynferðisofbeldi gegn börnum (CSAM).
Framlengingin gildir til ársins 2028 og hefur fengið mjög harða gagnrýni frá persónuverndarsamtökum.
Meirihluti greiddi atkvæði gegn en tillagan fór samt í gegn
Afgreiðsla málsins vakti einnig mikla athygli vegna þess hvernig hún fór fram.
314 þingmenn höfnuðu framlengingunni en 276 kusu með. Þrátt fyrir það féll tillagan um höfnun þar sem um var að ræða svokallaða aðra umræðu samkvæmt löggjafarferli ESB. Í slíkum tilvikum þarf algeran meirihluta allra þingmanna Evrópuþingsins, alls 361 atkvæði, til að hafna afstöðu ráðherraráðsins, en tillagan hefur verið felld þrisvar áður en var nú haldin kömmu fyrir sumarleyfi Evrópuþingsins, þegar fjarvera þingmanna gat haft áhrif á niðurstöðuna
Þetta var ekki eina atkvæðagreiðslan þar sem meirihluti greiddra atkvæða dugði ekki til. Einnig var felld breytingartillaga sem hefði takmarkað skönnun einkaskilaboða við einstaklinga sem sættu rannsókn dómstóla eða lögreglu. Tillagan fékk 322 atkvæði gegn 255, en náði ekki þeim 361 atkvæðum sem þurfti samkvæmt sömu reglu um algeran meirihluta allra þingmanna.
Framlengingin heimilar að fylgst sé með einkaskilaboðum, myndum og myndskeiðum sem fólk sendir sín á milli án þess að fyrir liggi grunur um að viðkomandi notandi hafi brotið af sér. Gagnrýnendur segja að þar með sé verið að heimila eftirlit með einkasamskiptum milljóna saklausra borgara.
Gagnrýnendur hafa sagt niðurstöðuna grafa undan lýðræðislegu umboði Evrópuþingsins þar sem meirihluti þeirra þingmanna sem greiddu atkvæði studdi bæði höfnun framlengingarinnar og takmörkun skönnunarinnar, án þess að það nægði til að stöðva málið.
