Fólk sem var á fósturheimilinu Gauksstöðum í Garði er ósátt við að tímarammi rannsóknar íslenska ríkisins á fósturheimilum nái ekki lengra fram en til ársins 2002. Tímamörk rannsóknarinnar miðast við gildistöku nýrra barnaverndarlaga það ár. Lagafrumvarp um að skipa rannsóknarefndina var samþykkt í þinglok 19. júní.
Fósturheimilið Gauksstaðir var starfandi í Garði á Suðurnesjum 2009-2019. Því var lokað þegar lögreglurannsókn hófst vegna meintra brota á lögum um barnavernd. Rannsóknin var felld niður 2021 vegna fyrningar á meintum brotum og vegna þess að brotin þóttu ekki líkleg til sakfellingar.
Skipun rannsóknarnefndarinnar byggist á umræðu sem hófst í samfélaginu í febrúar, þegar fréttaskýringaþátturinn Kveikur greindi frá Bakkakotsmálinu.
Aron Eiríksson er einn af þeim sem var í fóstri á Gauksstöðum og hann er ósáttur við tímaramma rannsóknarinnar, að hún ætti bara að ná til 2002. „Þegar ég sá þessa frétt, ég fékk bara högg í hjartað sem lá bara þungt á bringunni. Ég var í útilegu þegar ég las þessa frétt. [...] Þá sá ég þetta, að frumvarpið ætti bara að ná til ársins 2002,“ segir hann.
Fjallað er um gagnrýni Arons og konu sem bjó á fósturheimilinu í fréttaskýringaþættinum Þetta helst í dag. Þáttinn má hlusta á hér:
Tímasetning ofbeldis skiptir ekki máli
Aron Eiríksson hefur sagt frá reynslu sinni af Gauksstöðum í viðtali við fréttastofu. Hann bjó þar á árunum 2014 og 2015, þegar hann var hann 14-15 ára. Hann lýsti því sem hann kallaði andlegar og líkamlegar pyntingar þar sem hann var læstur inni í kofa, látinn sitja á stól tímunum saman og beittur annars konar harðræði.
Kona um þrítugt sem bjó á fósturheimilinu sem unglingur er einnig ósátt við það að rannsóknin nái ekki lengra fram en til 2002. Hún hefur áður komið í viðtal við Þetta helst og lýst dvöl sinni á Gauksstöðum. Konan vill ekki koma fram undir nafni.
„Frumvarpið er vissulega skref í rétta átt. Mér finnst samt rangt að draga línu við árið 2002. Það á ekki að skipta máli hvenær ofbeldi átti sér stað. Þolendur eiga að njóta sama réttar hvort sem brotið var framið fyrir eða eftir það ár,“ segir hún.
Jón Steinar Konráðsson og Linda Elizondo, eigendur Gauksstaða, hafa ekki viljað veita viðtöl um fósturheimilið þegar eftir því hefur verið leitað. Þetta helst hefur rætt þrisvar við Jón Steinar og beðið hann um viðtal og við vinnslu þessa þáttar var óskað eftir viðtali við Lindu.
Eftir að málið komst fyrst upp sagði Jón Steinar að ekkert ofbeldi hefði verið á Gauksstöðum.
Hægt að víkka rannsókn út eða gera aðra
Í kynningu á lagafrumvarpinu í ræðustól Alþingis 18. júní sagði Ása Berglind Hjálmarsdóttir, þingmaður Samfylkingarinnar, að tímarammi rannsóknarinnar miðist við setningu nýrra barnaverndarlaga árið 2002. Hún kynnti frumvarpið sem nefndarmaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.
Í fyrstu grein frumvarpsins segir orðrétt um tímaramma laganna: „Ráðherra er heimilt að setja á fót nefnd til að kanna aðbúnað barna sem vistuð voru á vegum ríkis og sveitarfélaga á einkaheimilum.
Lög þessi taka til einkaheimila þar sem börn voru vistuð fyrir atbeina stjórnvalda samkvæmt ákvörðun, samningi við opinberan aðila eða á grundvelli opinbers leyfis á tímabilinu 27. mars 1947 til 1. júní 2002.“
Ása Berglind sagði í kynningunni á frumvarpinu að forsætisráðherra gæti ákveðið að láta rannsóknina ná lengra en til ársins 2002 með því að senda sérstakt erindisbréf til nefndarinnar þar að lútandi. Hún sagði líka að Alþingi gæti ákveðið að ráðast í aðra rannsókn á fósturheimilum sem nái til áranna eftir 2002.
