Yfir 20 erlendum föngum, þar á meðal morðingja, hefur verið sleppt snemma úr íslenskum fangelsum, þeim vísað úr landi og meinuð endurkoma. Ástæðan er bráður vandi og viðvarandi plássleysi í fangelsum landsins, en gert er ráð fyrir að álíka fjöldi fanga bíði sömu meðferðar.
Málið hefur vakið upp heitar umræður á Alþingi. Grímur Grímsson, þingmaður Viðreisnar, segir úrræðið réttlætanlegt sem tímabundna neyðarlausn.
„Það má alveg velta því fyrir sér hvort að það sé nægilegt en við getum líka velt því fyrir okkur hvenær afplánunartíminn er orðinn nægilegur þegar það er á annað borð möguleiki að fá reynslulausn,“ segir Grímur og bætir við að með þessu hafi samfélagið verið að losa sig við hættulegan mann.
Sigríður Á. Andersen, þingmaður Miðflokksins, er ósammála Grími og gagnrýnir lögin harðlega.
„Þessi lagabreyting orkar tvímælalaust frá mörgum sjónarhornum. Hún er í sjálfu sér ákveðin atlaga að réttarríkinu,“ segir Sigríður.
Hún bendir á að það jaðri við að standast ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að farið sé með afplánun fanga með ólíkum hætti eftir því hvort þeir eru útlendir eða innlendir. Þá sé óviðunandi að framkvæmdavaldið og Fangelsismálastofnun geti undið ofan af dómum dómstóla.
Grímur og Sigríður ræddu málið í Kastljósi í kvöld.
Bráðabirgðaákvæði til að losa um yfirfull fangelsi
Aðgerðirnar byggja á bráðabirgðaákvæði sem samþykkt var á Alþingi og heimilar að veita erlendum föngum reynslulausn eftir aðeins þriðjung afplánunar, að því gefnu að þeim sé vísað úr landi. Markmiðið er að losa um 40 rými og stytta boðunarlista, en við lok síðasta árs biðu 743 einstaklingar eftir afplánun á sama tíma og aðeins eru um 180 rými í boði. Meðal þeirra sem fengið hafa reynslulausn er Angjelin Sterkaj, sem hlaut 16 ára dóm fyrir manndráp í Rauðagerðismálinu árið 2021.
Leitað leiða til framtíðarlausna
Spurt hefur verið af hverju erlendir fangar afpláni ekki einfaldlega í heimalöndum sínum. Sigríður bendir á að alþjóðasamningar komi í veg fyrir að fangi sé sendur til afplánunar erlendis nema með eigin samþykki.
„Þessu þarf að breyta, annaðhvort með því að segja okkur frá þessum samningum eða gera samning við fangelsi erlendis um það að taka við erlendum föngum sem hafa fengið dóma hér til afplánunar,“ segir Sigríður. Hún kallar einnig eftir endurskoðun á refsistefnunni hér á landi, sérstaklega í fíkniefnamálum þar sem þungir dómar fylli rýmin.
Grímur ítrekar á móti að um tímabundna lausn sé að ræða og að ákvæðið gildi aðeins fram á mitt næsta ár fyrir dóma sem falla á því tímabili. Hann útilokar þó ekki að þingið þurfi að skerpa frekar á löggjöfinni og taka umgjörðina til heildstæðrar skoðunar.
