Faðir tveggja barna hefur áfrýjað dómi Héraðsdóms Reykjaness sem staðfesti ákvörðun Barnaverndarþjónustu á höfuðborgarsvæðinu um að halda börnum hans í varanlegu fóstri hjá hjónum á Suðurnesjum. Málið þykir óvenjulegt þar sem bæði börnin hafa ítrekað lýst yfir vilja sínum til að búa hjá föður og fyrir liggur forsjárhæfnismat sem kemst að þeirri niðurstöðu að hann sé hæfur til að fara með forsjá þeirra og sinna daglegri umönnun.
Foreldrar barnanna voru ekki í skráðri sambúð þegar börnin fæddust og fór móðirin því ein með forsjá þeirra, þrátt fyrir að foreldrarnir byggju saman og önnuðust uppeldi barnanna. Haustið 2021 voru börnin vistuð utan heimilis. Faðirinn hefur ekki dregið í efa að sú ákvörðun hafi á sínum tíma tengst vanda foreldra vegna neyslu og annarra erfiðra aðstæðna.
Árið 2022 leitaði hann sér hins vegar meðferðar og hefur samkvæmt gögnum málsins gengist undir regluleg fíkniefnapróf frá þeim tíma. Niðurstöður þeirra hafa ítrekað sýnt hann ekki vera í neyslu enda hefur hann notið reglulegrar umgengni við börnin síðan árið 2022. Þá hefur hann komið sér upp stöðugu heimili þar sem börnin eiga sitt eigið herbergi hvort um sig og býr í því sveitarfélagi þar sem þau áttu áður heimili, skóla, leikskóla og félagsleg tengsl.
Barðist fyrir forsjárhæfnismati
Þegar móðir barnanna afsalaði sér forsjá árið 2024 fór faðirinn fram á að forsjá barnanna yrði falin honum. Samkvæmt málatilbúnaði föðurins hafi barnavernd aldrei markvisst unnið að því að auka umgengni barnanna við hann eða undirbúa mögulega heimkomu þeirra. Þvert á móti hafi ítrekuðum beiðnum hans um aukna umgengni verið hafnað, þrátt fyrir að hann hafi að eigin sögn uppfyllt allar kröfur sem barnavernd setti honum.
Faðirinn heldur því jafnframt fram að hann hafi um árabil farið fram á að gerð yrði formleg athugun á því hvort hann gæti tekið við forsjá barnanna. Að hans mati hafi barnavernd dregið þann þátt málsins á langinn áður en loks var ákveðið að láta framkvæma forsjárhæfnismat. Lögmaður föðurins telur að barnavernd hafi með því vanrækt lögbundna skyldu sína til að kanna hvort forsjá barnanna gæti færst yfir til föðurins.
Forsjárhæfnismat talið jákvætt
Í forsjárhæfnismatinu kom fram að tengsl föðurins við börnin væru jákvæð og örugg.
Matsmaður taldi að hann gæti sinnt daglegum þörfum barnanna og hefði forsendur til að nýta sér ráðgjöf og stuðning ef þörf krefði.
Þá taldi matsmaður ekkert því til fyrirstöðu að faðirinn gæti sinnt uppeldi barnanna og veitt þeim nauðsynlega umönnun.
Vilji barnanna afdráttarlaus – vilja búa hjá föður
Eitt af því sem vekur mesta athygli í dómnum er að bæði börnin lýstu því fyrir dómara að þau vildu flytja til föður síns. Stúlkan sagði meðal annars að hún vildi búa hjá föður sínum vegna þess að þar byggju systkini hennar, ættingjar og vinir. Hún sagðist einnig eiga sterkari félagsleg tengsl þar en á núverandi dvalarstað. Drengurinn sagðist sömuleiðis vilja flytja til föður síns. Hann sagði að sér liði ekki jafn vel á núverandi heimili, ætti þar fáa vini og að honum þætti skemmtilegra að vera hjá föður sínum. Fósturforeldrar barnanna eru á áttræðisaldri og hafa fleiri fósturbörn í sinni umsjá.
Stöðugleiki talinn vega þyngst
Þrátt fyrir framangreint komst Barnavernd að þeirri niðurstöðu að börnunum væri betur borgið áfram hjá fósturforeldrum sínum. Helstu rök Barnaverndar voru að börnin hefðu búið þar samfellt frá árinu 2021, myndað sterk tengsl við fósturforeldrana og byggt upp stöðugleika sem ekki væri rétt að raska.
Héraðsdómur Reykjaness féllst á þau sjónarmið og segir dómurinn beinlínis að það sé ekki hlutverk réttarins að endurmeta faglegt mat barnaverndar um hvort forsjá skuli færast yfir til föðurins. Að mati lögmanns föðurins vekur það upp spurningar um hvort nægilegt eftirlit sé í reynd með ákvörðunum barnaverndaryfirvalda.
Í dóminum kemur fram að jákvæðar breytingar hafi orðið á högum föðurins og að ekki verði dregið í efa að hann hafi bætt stöðu sína verulega. Dómurinn taldi hins vegar að ekki hefðu orðið sambærilegar breytingar á högum barnanna sem réttlættu að breyta núverandi fyrirkomulagi.
Spurning sem eftir stendur
Málið vekur upp stærri spurningu um markmið barnaverndarkerfisins þegar foreldri hefur tekist að snúa lífi sínu við.
Ef barn er vistað utan heimilis vegna erfiðra aðstæðna, foreldri nær bata, uppfyllir allar kröfur yfirvalda, stenst forsjárhæfnismat og börnin sjálf lýsa yfir vilja til að flytja heim – hvaða skilyrði þurfa þá að vera uppfyllt til að sameining fjölskyldunnar geti átt sér stað?
Sú spurning verður nú meðal þeirra álitaefna sem Landsréttur þarf að taka afstöðu til þegar málið kemur þangað til meðferðar.
