Töf á innleiðingu Bókunar 35 hefur rýrt réttindi íslenskra ríkisborgara og grafið undan áreiðanleika EES-samningsins, að mati Ástu Marteinsdóttur, sjúkraliða og lögfræðinema. Hún bendir á að frumvarpið sé afrakstur margra ára vinnu þvert á flokka en ekki nýtilkomið pólitískt plott.

Miklar umræður hafa skapast í samfélaginu í kjölfar síðasta sjónvarpsþáttar Silfursins, þar sem tekist var á um fyrirhugaða innleiðingu á Bókun 35 við EES-samninginn. Hafa sumir stjórnmálamenn látið að því liggja að tímasetning frumvarpsins sé grunsamleg og tengist nýafstöðnum atburðum eða pólitískum hagsmunum.

Ásta Marteinsdóttir, sjúkraliði á bráðamóttöku og lögfræðinemi, hefur vakið athygli fyrir skýra samantekt á málinu á samfélagsmiðlum. Hún telur umræðuna um tímasetninguna missa marks og bendir á að málið eigi sér langa sögu innan stjórnsýslunnar.

„Þetta er ekki nýtt mál. Frumvarpið var fyrst lagt fram á 153. löggjafarþingi, síðan aftur á 156. löggjafarþingi [...] og er nú lagt fram í þriðja sinn,“ segir Ásta. Hún bendir á að um stjórnarfrumvarp hafi verið að ræða þegar Sjálfstæðisflokkurinn fór með utanríkisráðuneytið, auk þess sem Sigríður Á. Andersen hafi setið í starfshópnum sem samdi frumvarpið árið 2022. „Þess vegna finnst mér sérstakt að heyra nú talað eins og þetta sé eitthvað nýtt eða óásættanlegt frumvarp sem hafi skyndilega orðið til.“

Bitnar á réttindum almennings

Að sögn Ástu snýst málið fyrst og fremst um hagsmuni og réttindi raunverulegra einstaklinga, en ekki flókna lagatækni. Hún nefnir sem dæmi nýlegt mál íslensks læknis sem flutti heim ófrísk en hún hafði verið við störf í Danmörku. Vegna þess að Bókun 35 hafði ekki verið réttilega innleidd í íslenskan rétt, gat Hæstiréttur ekki látið EES-reglur ganga framar yngri íslenskum lögum við útreikning fæðingarorlofs.

„Afleiðingin var að ungur íslenskur læknir, sem kom aftur heim til að vinna á Landspítalanum og eignaðist barn, fékk mun lægri fæðingarorlofsgreiðslur en hún hefði átt rétt á,“ segir Ásta og spyr í framhaldinu hvort slíkt sé fallið til þess að laða sérfræðinga til landsins.

Mistök sem þarf að leiðrétta

Í umfjöllun sinni rekur Ásta sögu málsins allt til ársins 1992 þegar EES-samningurinn var undirritaður. Bókun 35 hafi verið málamiðlun sem Ísland samþykkti, þar sem kveðið var á um að innleiddar EES-reglur skyldu ganga framar andstæðum almennum landslögum ef árekstur yrði.

Þótt Alþingi hafi talið sig uppfylla þetta ákvæði með EES-lögunum árið 1993, sýndi hinn svokallaði „Bílskýladómur“ Hæstaréttar frá árinu 2010 fram á að svo var ekki. Síðan þá hefur Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) gert alvarlegar athugasemdir við íslensku útfærsluna og er málið nú komið í formlegt brotaferli.

Ásta undirstrikar að þegar þjóð gangi undir alþjóðlegan samning verði hún að standa við gefin loforð.

„Vandamálið er að Ísland lofaði að klára þetta fyrir löngu síðan, dró það á langinn árum saman og fólk hefur þegar orðið af réttindum sem það átti að njóta. Það finnst mér vera umræðan sem skiptir máli,“ segir Ásta að lokum.