Leiðtogar Bandaríkjanna og Írans undirrituðu viljayfirlýsingu í Frakklandi í gærkvöld um 60 daga vopnahlé sem nýtt verður til viðræðna um varanlegan frið. Samningurinn hefur margvíslega þýðingu til skamms tíma en hvað hann gerir til lengri tíma á eftir að koma í ljós.
Donald Trump forseti Bandaríkjanna undirritaði viljayfirlýsinguna í kvöldverði við kertaljós í höllinni í Versölum. Þetta má sjá á myndskeiði sem einn af starfsmönnum hans setti á Youtube. Esmaeil Baqaei talsmaður utanríkisráðherra Írans staðfesti að ráðherrann hefði einnig skrifað undir.
Forsætisráðherra Pakistans sagði á X að Íranar myndu undir eins hefja opnun Hormússunds fyrir skipaumferð og Bandaríkjamenn myndu þegar í stað hefja afléttingu á herkví um Íran. Íranar ætla hins vegar að leggja gjald á þessi skip að liðnum þeim 60 dögum sem viljayfirlýsingin gildir.
Þó að búið sé að undirrita viljayfirlýsinguna stendur enn til að fulltrúar Bandaríkjanna og Írans hittist í Sviss á morgun ásamt fulltrúum Pakistans og Katars, sem hafa verið að miðla málum. Þar verði farið í samningaviðræður um innleiðingu viljayfirlýsingarinnar.
Ýmis ummæli Donalds Trumps um viljayfirlýsinguna hafa vakið athygli. Hann lýsir henni sem stórsigri fyrir Bandaríkin og enginn forseti hafi verið jafn harður við Íran og hann. „Hinn valkosturinn hefði verið alheimskreppa. Ef ég hefði ekki samið hefði [Hormús]sundið aldrei verið opnað.“ Hann gaf líka í skyn að Íranar hefðu rétt á að auðga úran sem er á skjön við fyrri yfirlýsingar hans.
Þá sagði Pete Hegseth varnarmálaráðherra Bandaríkjanna að ef Íranar stæðu ekki við viljayfirlýsinguna yrði lítið mál að setja hafnbannið á aftur.
Masoud Pezeshkian forseti Írans fagnaði viljayfirlýsingunni. Þetta væri sögulegt skjal sem sendi skýr skilaboð frá Íran um að friður næðist með gagnkvæmri virðingu.
„Reagan snýr sér í gröfinni“
Viðbrögð við viljayfirlýsingunni hafa verið blendin og almennt neikvæð í bandarískum fjölmiðlum. Í skoðanadálki sjónvarpsstöðvarinnar MS NOW segir meðal annars að Íranar hafi platað Trump og enginn trúi spuna hans um samninginn.
„Hvíta húsið samþykkti framlengingu vopnahlésins sem uppfyllti ekkert af markmiðum hans fyrir stríð en felur í staðinn í sér miklar fjárhagslegar skuldbindingar til Tehran.“ Þar er vísað í ákvæði um 300 milljarða dollara fjárfestingu í Íran sem Bandaríkin og bandamenn þeirra við Persaflóa eigi að setja saman. Trump segir þetta ekki skuldbinda Bandaríkin á neinn hátt.
Fox News, sem yfirleitt er vinveitt Trump, gagnrýnir líka yfirlýsinguna. Þar er vitnað í fólk sem segir það gefa Írönum mikið fjárhagslega án þess að þeir þurfi að hætta kjarnorkuáætlun sinni. Þá sagði New York Times að Íranar hefðu sannað að hægt væri að nota efnahagslegan glundroða sem vopn.
Framámenn í Repúblíkanaflokknum hafa einnig lýst efasemdum um þennan samning.
„Ronald Reagan snýr sér í gröfinni núna,“ sagði Bill Cassidy öldungadeildarþingmaður í Louisiana. „Þetta er mesta klúðrið í utanríkismálum í áratugi.“
Trump gefur lítið fyrir slíka gagnrýni og sagði á Truth Social í morgun að gagnrýnendurnir væru annað hvort afbrýðisamir, vondir eða heimskir.
Almennt segja fréttaskýrendur að nokkrum spurningum sé enn ósvarað eftir þessa viljayfirlýsingu. Það eigi sérstaklega við um kjarnorkuhlutann. Sextíu dagar séu afar skammur tími til að útbúa samkomulag sem komi í veg fyrir að Íranar framleiði kjarnorkuvopn. Það hafi tekið tíu sinnum lengri tíma að ná slíkum samningi fyrir rúmum áratug og Trump dró Bandaríkin úr þeim samningi á fyrra kjörtímabili sínu. Þá sé einnig óljóst hvað gerist á Hormússundi eftir þessa 60 daga.
Þá getur staðan í Líbanon sett strik í reikninginn. Ísraelsmenn ætla áfram að vera með hermenn í suðurhluta landsins. Utanríkisráðherra Írans hefur þegar sagt að þessi viðvera sé brot á viljayfirlýsingunni. Itamar Ben-Gvir þjóðaröryggisráðherra Ísraels sagði á mánudag að þetta samkomulag myndi ekki binda hendur þeirra enda væru þeir ekki hluti af því.
Markaðir hafa brugðist misjafnlega við tíðindunum en þar spilar inn í að Seðlabanki Bandaríkjanna hækkaði verðbólguspá sína í gær og það hefur valdið lækkunum. Olíuverð hefur lækkað skarpt eftir undirritunina. Lækkunin hefur verið um þrjú prósent og er verð á tunnuna víðast hvar komið niður fyrir 80 dollara.
